Scrabblewoorden

De "CUISSON" van een geldige scrabble

2011-11-27T20:50:00.001+01:00

Tijdens een clubwedstrijd in Lommel kreeg Filip Overath tot zijn grote verbazing een nul voor CUISSON... Als je tegenwoordig langs de verschillende TV-kanalen zapt, is de kans groot dat je een kookprogramma tegenkomt. En regelmatig hoor je dan dat de CUISSON, ofte de manier waarop iets wordt klaargemaakt, goed of niet goed is. In scrabblemiddens is tot nader order de CUISSON dus nooit goed....

Moet een scrabbelaar dan maar geen aandacht besteden aan de CUISSON? Toch wel! Dat woord bevat alle ingrediënten voor de bereiding van twee heuse lekkernijen. Roer de letters als een volleerde chef-kok door elkaar, tot je COUSINS of COSINUS verkrijgt. Besteed de nodige zorg aan de juiste plaatsing van je product op het bord, en geniet daarna van de eer en glorie die je zal oogsten.

COUSIN: titel die door vorsten aan elkaar wordt gegeven
COSINUS: term uit de wiskunde

Ijsmeren bestaan! Meer dan ooit tevoren.

2011-11-20T20:20:00.001+01:00

Jan Van Herpe van Chipka Aalst moest in de loop van de voorbije week tijdens een scrabblewedstrijd vaststellen dat het woord IJSMEER niet voorkomt in Van Dale. Hij kreeg het er even koud van, en stelde dat "de uitgever zijn tijd waarschijnlijk ver vooruit was, en er allicht van uitging dat omwille van de opwarming van de aarde over enkel jaren geen IJSMEREN meer zouden bestaan".

Google leert ons dat op tal van plaatsen tijdens het voorbije decennium IJSMEREN flink in volume zijn toegenomen. Ze worden gevoed door gletsjerijs dat door de opwarming versneld bergafwaarts komt. In natuurlijke kommen worden meren van water en ijsbrokken gevormd. Door het stijgende volume verhoogt de druk op de dijken van die IJSMEREN. Wanneer zo'n dijk het begeeft kan de inhoud van een IJSMEER plots vrijkomen en alles op zijn weg naar beneden meesleuren. Om dat soort van scenario's te vermijden worden in probleemgebieden in de zomerperiodes extra uitgangen aangebracht, waardoor het water het IJSMEER gecontroleerd, maar versneld kan verlaten.

De opwarming van de aarde heeft geleid tot de problematiek van IJSMEREN. Dat datzelfde woord ook in scrabblemiddens tot problemen leidt, en spelers die maar al te goed op de hoogte zijn van het bestaan ervan op hun bek kan doen gaan, is qua belang bijzonder ondergeschikt aan de nadelen die mens en natuur kunnen ondervinden. Toch zal dat woord een plaats krijgen in het taalportaal, en is het kandidaat om opgenomen te worden in een volgende editie van Van Dale.

Versheid met een reukje

2011-10-30T11:46:00.000+01:00

Op de interclub In Oostduinkerke diende zich in de vijfde beurt onderstaande spelsituatie aan. Uiteraard waren alle ogen gericht op de O-lijn, waar met een beetje meeval een negenklapper kon gevorm worden.

Ongeveer een kwart van de deelnemers vond VERSHEID (O8 verticaal), en wreef zich in de handen toen 203 punten aan het puntentotaal konden worden toegevoegd. Waarschijnlijk zouden veel meer spelers dat woord gevonden hebben indien niet een blanco blokje, maar wel de letter V uit het letterzakje zou zijn opgediept.

VERSHEID zorgde uiteraard voor afscheiding en drukte een zware stempel op de latere einduitslag.

Tijdens de wedstrijd waarde het gerucht door de zaal dat VERSHEID niet is opgenomen in de de driedelige Van Dale, maar dat het woord deel uitmaakt van een lijst met meer dan 1000 woorden die door de taalcommissie zelf werden toegevoegd aan de scrabblewoordenlijst. Enig opzoekingswerk leerde mij dat die bewering klopt. Immers, onder lichte druk van de achterban heeft de taalcommissie op zeker moment 1336 woorden toegevoegd aan het scrabblelexicon. Sommige ervan kwamen ooit wel voor in Van Dale, maar sukkelden daar later om onduidelijke redenen weer uit. Hieronder vind je enkele voorbeelden van woorden die net als VERSHEID werden opgevist door de taalcommissie:

verfspat
ultradun
tourrit, tourzege
bastoon
codering
deurslot
eendenei
faxnummer
gehijg
gymles
jaargids
sporttak
vetkwab

Gelukkig komt VERSHEID voor in de scrabblewoordenlijst. Indien de jury zich verplicht zou gezien hebben om voor dat woord nulscores toe te kennen, dan zouden gevoelens van ongeloof en versteldheid zich afgetekend hebben in de blik van menig speler. Een betreurenswaardigheid van formaat is vermeden. Over één ding is men het eens: nulscores voor VERSHEID zouden een scrabble-aversheid in de hand gewerkt hebben. Bij de ene speler al wat meer dan bij de andere.

Uiteraard ontbreken er nog woorden in Van Dale en de scrabblewoordenlijst. In de loop van de voorbije jaren hebben scrabbelaars bijna 2700 woorden ontdekt en een plaats gegeven in het Taalportaal. Het zijn woorden die kunnen rekenen op een groot aantal hits in zoekrobotten. We kunnen alleen maar hopen dat hetzij Van Dale, hetzij de taalcommissie de bereidwilligheid betoont om de ontbrekende woorden te beoordelen en ze een onderkomen te bieden in de officiële scrabblewoordenlijst. Zo zal de kans op pijnlijke nullen voor evidente woorden, serieus verkleind worden.

Waarom niet een keertje piesnijdig zijn?

2011-08-07T22:28:00.003+02:00

Op 6 augustus begon de scrabble-interland in Amersfoort met de scrabble BEPISTE, goed voor 82 belangrijke punten. Zelf had ik het woord ook gezien, maar ik koos voor het iets beschaafder klinkende BEPIEST. Mijn score: zero, nada, niks... Ik kan u verzekeren: men voelt zich er op die momenten echt BEPIST bijzitten.

Eens thuisgekomen wou ik uitleg van van Dale, en wat bleek? PIS is hetzelfde als PIES. Een PISPOT bestaat, en ook een PIESPOT. Idem met een PISGRIET en een PIESGRIET. Zoals mocht verwacht worden is PISSEN net zo goed als PIESEN, maar ... daar houdt het op. De PISBLAAS van van Dale was toen leeg.

Moeten alle woorden die beginnen met PIS ook in de "PIES-variant" bestaan? Neen, daar stuur ik niet op aan. Een PISTOOL en een PISTOLET moeten vanzelfsprekend ontsnappen aan een eventuele regularisatie-actie. Maar als PISSEN gelijk staat met PIESEN, dan moet men toch ook naast BEPISSEN, OMPISSEN en UITPISSEN iets kunnen BEPIESEN, OMPIESEN en UITPIESEN. Niet?

Tot zover mijn bedenkingen. Verder geen gezeik meer.

Even serieus: het is een bewuste keuze van de samenstellers van de scrabblewoordenlijst om niet alle PIS-woorden ook in de PIES-variant op te nemen. PIES wordt door van Dale als "volkstaal" geëtiketteerd. In die gevallen huldigt de taalcommissie het principe dat in bestaande samenstellingen PIS niet vervangen kan worden door PIES, en dat enkel de door van Dale zelf opgenomen PIES-woorden kunnen aanvaard worden.

Scrabbelen, een ontdekkingsreis doorheen de Nederlandse taal

2011-03-27T20:28:00.001+02:00

Op 26 maart 2011 verzamelden de deelnemers aan de Lommelse interclub 1089 punten. De computer vond geen enkele hogere zet. Dat zoiets niet evident is, mag blijken uit het kaliber van de woorden die op het bord kwamen.

SLOKTE (SLOKKEN): doorzwelgen, gulzig eten of drinken

Slokken lijkt wel de vergrotende trap van slikken. Eten en/of drinken wordt de slokdarm ingewerkt nog voor het de kans kreeg om de mondholte in al zijn hoekjes te verkennen. Wie doet zoiets? Een slokker, een slokkerd of een slokop. Tijdens de zwelgerij gaan ze slokkig of slokkerig te werk. Het doorgezwolgen voedsel is geslokt, ingeslokt of opgeslokt.

DUBJES (DUB):   extra geluid of beeld, toegevoegd aan een bestaande opname

Dubben is een werkwoord dat in de filmwereld goed gekend is. Bij de dubbing van een film wordt deze voorzien van een andere (vaak anderstalige) geluidsstrook. Dat een dub ook een zelfstandig naamwoord is, met een meervoud (dubben) en een verkleinwoord (dubje) is echter door weinigen geweten.

GEBOFTEN (BOFFEN): iets of iemand met een doffe slag doen neerkomen

Met boffen wordt doorgaans "geluk hebben" bedoeld. Een boffer is een geluksvogel, en een bofkont staat synoniem voor mazzelkont. Je kan in die betekenis niet "iets" of "iemand" boffen, en dus is het gevaarlijk om met "geboften" uit te pakken. Diegenen die dat in Lommel toch aandurfden boffen, want Van Dale voorziet één betekenis die wel overgankelijk is: iets of iemand met een doffe slag doen neerkomen. Trouwens, die betekenis komt ook terug in de verklaring van het werkwoord "bofkonten". Bofkonten (bofkontte, gebofkont) is het spelen van een zeker spel waarbij twee jongens een derde bij armen en benen opnemen en herhaaldelijk zachtjes met zijn achterste neerploffen op de grond of op een andere jongen die voorovergebogen staat.

CHOKE:   startcarburateur

Door middel van de choke kan men het gasmengsel verhogen en het starten van een motor vergemakkelijken. De choke kan geactiveerd worden door op een chokeknop te drukken. Die handeling omschrijft men als choken (chookte, gechookt). Het werkwoord "choken" heeft nog een bijkomende betekenis, nl. blokkeren, (sporters) die de spanning niet aankunnen, m.n. als men op het punt staat een wedstrijd te winnen. Een sportman die daar onderhevig aan is, wordt ook een choker genoemd. Handig om weten als scrabbelaar.

ESSAY: niet te korte, voor een ruim publiek bestemde, subjectief gekleurde verhandeling over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp

Naast essays, essaytje en essaytjes heeft essay nog andere interessante verlengingen. Een essayist of een essayiste schrijven essays, en staan ze in groep dan zijn het essayisten, of essayistes indien het een puur vrouwelijk kliekje is. Allicht beheersen ze niet allemaal even goed de kunst van het essayisme, ook wel de essayistiek genoemd. Ook essayeren bestaat, maar dat heeft niets met het schrijven van essays te maken, maar wel met het vaststellen van het goud- of zilvergehalte. Iemand die daar bedreven in is, noemt men een essayeur of essayeuse.

VEENDE (VENEN): turf maken

Een turfgraver wordt ook veender genoemd, en de plaats waar het veen vergraven of gebaggerd wordt, is een veenderij.

UITPADEN (UITPAD): een pad dat naar de openbare weg leidt

Naast uitwegen en uitritten bestaan blijkbaar ook uitpaden. Ook een uitpadje dus? Neen, een kleine of korte uitpad is een uitpaadje.

LATINA: een vrouw van Latijns-Amerikaanse afkomst

Een inwoner van de Verenigde Staten die afstamt van Latijns-Amerikaanse voorouders is een latino. Zijn eventuele zus is dan meer dan waarschijnlijk een latina. Heb je tijdens het scrabbelen nog een p'tje over, denk dan aan platina, .... niet een platgeboezemde latina, maar wel een edel metaal, ook "wit goud" genoemd.

Het spelbord na afloop van de interclubontmoeting in Lommel

De getrokken letters en gelegde woorden

Verslik je niet in een cointreautje

2010-04-17T20:35:00.008+02:00

Een NEUROTICA is een vrouw die lijdt aan een psychische aandoening, vaak voortkomend uit emotionele problemen. Indien zo iemand haar heil zou zoeken in een anagram van zichzelf, namelijk COINTREAU, een drankje dat in Frankrijk vervaardigd wordt uit appelsienschillen, dan gaat het gewis nog meer de verkeerde kant op. Zeker indien de NEUROTICA ook scrabbelt en COINTREAU op het bord legt.

Van Dale zegt dat een BLACKJACK een koude drank is van espressokoffie met cointreau, cognac en suiker. Van COINTREAU wordt echter niet gezegd dat het een appelsienenlikeur is die onder andere wordt aangewend bij de aanmaak van de cocktail BLACKJACK. Volgende andere bekende dranken verwierven wel een plaatsje in van Dale: ARMAGNAC, BERGERAC, BORDEAUX, BOURGOGNE, BRANDY, CAMPARI, CASSIS, CAVA, CHIANTI, COGNAC, CURACAO, JENEVER, KIR, KIRSCH, MUSCADET, RIESLING, SHERRY, TEQUILA, WHISKY, WODKA, ... ja, zelfs een GEWURZTRAMINER. De COINTREAU laat je best in de winkelrekken staan.

Laat je niet vangen aan HEROPVISSEN

2010-04-11T13:54:00.009+02:00

Omer Van Hoecke meldt dat hij op 9 april de partij in St.Pieters-Leeuw won, en dat hij dat te danken heeft aan het feit dat hij op zeker moment de scrabble met de hoogste puntenwaarde niet had gezien. Jan Cornet maakte HEROPVIST en kreeg hiervoor een nul , terwijl Omer 86 punten maakte met een andere scrabble.

"Soms moet men geluk hebben dat men iets niet ziet, want ook ik was 100% zeker dat dit een correct woord was", zo zegt Omer. "Door de jaren heen werden door de taalcommissie woorden die uit “van Dale” en de SWL verdwenen waren, HEROPGEVIST en terug opgenomen in de lijsten. Is dit geen woord voor het taalportaal ?", vraagt Omer zich terecht af.

Zijn toegelaten: AFVISSEN, BEVISSEN, LEEGVISSEN, OPVISSEN en UITVISSEN.

Zijn gebruikelijk, maar leveren een nulscore op: HEROPVISSEN en WEGVISSEN. Van Dale gebruikt WEGVISSEN nochtans in de verklaring van het woord LEEGVISSEN.

Wil Van Dale niet méér mee?

2010-02-22T22:29:00.009+01:00

Op het Interregionaal Kampioenschap kreeg meer dan een kwart van het deelnemersveld een nulscore voor het woord MEEDANSEN. Scrabbelaars die af en toe het Taalportaal bezoeken, hadden kunnen weten dat dat woord hoog genoteerd staat in de lijst met woorden die Van Dale niet heeft opgenomen (469e plaats met 46.000 hits).

In de top 500 van het Taalportaal staan nog 11 andere in het Nederlands vaak gebruikte MEE-woorden. Veruit het grootste aantal hits wordt gescoord door MEEKIJKEN. Dat woord bekleedt de 29e plaats met een fabuleuze score van 750.000 hits. Ik nodig de lezer uit om even over mijn schouder mee te kijken naar de in een scrabblespel zeer bekende te mijden MEE-woorden:

29. MEEKIJKEN (750.000)

65. MEESTUREN (392.000)

95. MEEGROEIEN (95.000)

133. MEEKUNNEN (194.000)

144. MEEGENIETEN (180.000)

166. MEERENNEN (155.000)

187. MEESLEUREN (135.000)

209. MEEBOUWEN (122.000)

229. MEEBAKKEN (111.000)

408. MEEKOKEN (59.000)

429. MEEZENDEN (53.000)

469. MEEDANSEN (46.000)

Bijlagen meesturen met een e-mailtje, meegroeien met een bedrijf, meekunnen met zijn tijd, in de trein meegenieten van leukje grapjes, meerennen met de massa, meegesleurd worden door het kolkende water van een rivier, meebouwen aan een betere toekomst, groenten nog een tweetal minuten meebakken met het vlees, balletjes in de soep meekoken, kopijen meezenden met een brief, meedansen op het ritme van de muziek,... het kan allemaal in het Nederlands, maar niet in het Vandaals.

Wil Van Dale niet méér mee-samenstellingen opnemen? De taalcommissie moet dat trachten te bewerkstelligen. De scrabblewereld kan zeker meebouwen aan een volledigere Van Dale en de aangesloten leden op termijn laten meegenieten van een SWL met minder gebreken.

************************

Post scriptum: tijdens mij zoektocht naar tekstuele voorbeelden van bovenstaande ontbrekende werkwoorden trof ik op Google een sterk staaltje van MEEGENIETEN aan. MEELUISTEREN mag van Van Dale, dus waarom niet even klikken op http://www.knurps.nl/2008/05/masturberende-conductrice-laat-reizigers-meegenieten.html .

Bekister (m/v) gezocht, ...maar niet gevonden!

2010-02-03T21:43:00.013+01:00

Op donderdag 28 januari 2010 was er grote consternatie tijdens een wedstrijd van Die Score Brugge toen het woord BEKISTER werd afgekeurd. Maar liefst 18 van de 25 deelnemers hadden deze scrabble gevonden. Een BEKISTER staat in voor het maken en plaatsen van de houten bekistingen of de metalen gietvormen waarin beton wordt gestort. Zelfs in deze crisistijden zijn ze op de arbeidsmarkt zeer gegeerd.

Het heeft enkele dagen geduurd vooraleer dat spijtig voorval gemeld werd aan het Taalportaal. Zeer begrijpelijk werd door de betrokkenen eerst uitleg gevraagd aan de OTC, de taalcommissie die zich ontfermt over de samenstelling van de scrabblewoordenlijst (SWL). Voorzitter Bertrand De Bouvere kon niet anders dan BEKISTER afkeuren. Het staat niet in de SWL , omdat het niet in Van Dale staat. "Er zijn talloze woorden die niet in Van Dale staan en daarom niet in de SWL komen. Jammer maar helaas!", zo besloot hij.

Bekisters aan het werk
Van Dale kent wel BEKISTINGSMATERIAAL, BEKISTINGSHOUT, BEKISTING en BEKISTEN, maar vraagt zich kennelijk niet af wie het materiaal bewerkt, wie het hout verzaagt, wie dat alles verwerkt tot een bekisting, en zich naar recht en rede expert mag noemen in het bekisten? Jammer, maar helaas. In het Nederlandstalig scrabblemilieu wordt voorlopig nog niet gespeeld met de Nederlandse taal, maar wel met de woorden die in de elektronische Van Dale staan, en dat is een verzameling die iets te veel beperkingen heeft.

Helemaal klopt de uitleg van de OTC niet. In de SWL staan wel degelijk woorden die niet voorkomen in Van Dale. Het betreffen vooral werkwoorden en samengestelde zelfstandige naamwoorden. Deze werden geselecteerd door de OTC. Enerzijds om tegemoet te komen aan de vraag van de NTSV-leden, anderzijds omdat Van Dale tegen beloftes in niet zelf massaal met deze woorden op de proppen gekomen was. Woorden à la BEKISTER werden niet betrokken bij die operatie.

De Brugse leden waren blijkbaar niet op de hoogte van het feit dat BEKISTER reeds sinds 15 augustus 2009 een plaatsje heeft in de lijst met ontbrekende woorden, die beheerd wordt door het Taalportaal. Het was Luc Moelants van Alfabet Putte die het woord aanbracht. BEKISTER telde een half jaar geleden 12.390 hits in de Yahoo-zoekmachine. Ondertussen zijn er dat 14.890, een vermeerdering dus van 2.500 hits, wat er op wijst dat het woord nog leeft in de Nederlandse taal. Datzelfde kan niet gezegd worden van bijvoorbeeld een BOSPOEPER. Over eenzelfde tijdsbestek van zes maanden zag het de Yahoo-hits verminderen van 12.900 naar 12.400. De BOSPOEPER is over zijn hoogtepunt heen, hij is op leeftijd, hij krijgt het niet meer omhoog ...(de Yahoo-score).

BEKISTER is geen alleenstaand geval. Soortgelijke woorden als PLAATSER (178.300 hits), DAKDEKKER (166.000 hits), BILJARTER (102.000 hits), AANRANDER (74.500 hits), VOLHOUDER (40.400 hits), en VERNIELER (39.000 hits) zijn eenzelfde lot beschoren, en kunnen eigenlijk prat gaan op een veel grotere bekendheid.

Hoelang gaat dat nog duren? Minstens tot eind 2011. Ten vroegste bij de introductie van de nieuwe SWL, op 1 januari 2012, zal onze woordenscheidsrechter een kostuum dragen dat veel fraaier is en beter past dan zijn huidige plunje. De taalcommissie hoopt allicht te kunnen rekenen op de medewerking van Van Dale, en zal wel -zo neem ik aan- sluitende engagementen trachten los te weken. Maar wat indien Van Dale niet bereid is om mee te werken? .... Die vraag zal voorgelegd worden aan de taalcommissie tijdens de Algemene Vergadering van het NTSV in maart 2010. Wordt vervolgd...!

Een reactie van een lezer (5/02/2010): Als BEKISTER niet mag, dan maak je toch gewoon BRIEKSTE of STEEKRIB. Maar de meeste NTSV'ers zijn natuurlijk beter in het Nederlands dan in Vandaals...

Scrabblewoorden van A tot Z

2010-01-25T21:11:00.012+01:00

Ben je als niet-scrabbelaar op zoek naar een lijst met alle toegelaten scrabblewoorden van letter A tot Z? Deze is helaas niet online beschikbaar. Wel kan ik je doorverwijzen naar www.scrabblescore.be . Je kan op die site een scrabbleprogramma downloaden tegen de prijs van € 25. Je kan dan niet alleen scrabbelen tegen de computer, maar ook in een zoekfunctie natrekken welke woorden in het Nederlandstalige scrabblewereldje aanvaard worden. Wat vind je zoal?

Scrabblewoorden met beginletter:

A: van AACHT tot AZYGIE

B: van BAAD tot BYZANTINOLOOGJE

C: van CAB tot CYTOTAXONOMIES

D: van DAAD tot DYSURIE

E: van EAGER tot EZELZADELTJES

F: van FAATJE tot FYTOTOXINETJES

G: van GAADDE tot GYROVLIEGTUIGJE

H: van HAAF tot HYVET

I: van IAAT tot IZABELLETJES

J: van JAAG tot JUXTAPOSITIE

K: van KAAD tot KYRIE

L: van LAAD tot LYSSA

M: van MAAG tot MYXOOMPJE

N: van NAAAP tot NYSTAGMUS

O: van OARS tot OZONWATER

P: van PAADJE tot PYXISSEN

Q: van QAT tot QUOTUMS

R: van RAAD tot RYTONTJES

S: van SAAG tot SZECHUANPEPER

T: van TAAI tot TZIGANEN

U: van UBERBITCH tot UZIS

V: van VAAG tot VUURZWEPEN

W: van WAAD tot WYSIWYG

X: van XANTHAAT tot XYSTUSJES

Y: van YAGIANTENNE tot YURTAS

Z: van ZAAD tot ZZZ

Men betaalt de € 25 eenmalig. Verscheidene keren per jaar wordt men via e-mail op de hoogte gebracht van het feit dat de woordenlijst werd aangepast. Eens abonnee kan men nadien gratis de nieuwe lijst downloaden.

De langste woorden tellen 15 letters. De verklaring van alle opgenomen woorden is terug te vinden in de elektronische Van Dale. Veel plezier met het taal- en scrabblejuweeltje op www.scrabblescore.be !

De SWL opblazen

2010-01-07T23:44:00.012+01:00

Omer Van Hoecke schreef me eerder deze week: "Onlangs kwam de springstof PENTRIET in het nieuws omdat een Nigeriaan er een vliegtuig wou mee opblazen. Ik vind het niet terug in “van Dale” en ook niet in de SWL. Spijtig genoeg vind ik met deze mooie letters ook geen anagram. Wel vind ik het meermaals op zoekrobots en hoop dat het binnenkort ook op ons scrabblebord kan komen. Niet de springstof uiteraard, wel het woord."

PENTRIET verdient inderdaad een plaats in ons scrabblelexicon. Voor 1 januari 2012 zal dat echter niet gebeuren. Nadien misschien wel. De taalcommissie heeft hierin de beslissende stem. Ondertussen krijgt PENTRIET wel een plaats in de Taalportaal-lijst. Hetzelfde zal trouwens gebeuren met andere woorden die recent werden aangedragen:

ROOKPAUZE, FLUOHESJE, HUIDSPRAY

KERSTBIER, FILMJAAR, SPORTJAAR, ...

stuk voor stuk woorden waarmee we de SWL dikker kunnen maken dan hij is, opblazen. PENTRIET speelt hierbij maar een zeer bescheiden en vredelievende rol.

Hét woord van 2009

2009-12-19T22:10:00.021+01:00

Van 7 t/m 16 december kon gestemd worden op de tien genomineerde woorden voor het officiële Van Dale Woord van het Jaar 2009. Met 19% van de stemmen is "ONTVRIENDEN" winnaar van deze verkiezing en gaat het woord de geschiedenis in als het officiële Van Dale Woord van het Jaar 2009. ONTVRIENDEN betekent "virtuele vrienden dumpen door deze te schrappen uit vriendenlijstjes op vriendenwebsites zoals Facebook".

Het ANP berichtte als volgt: "Ongeveer 6500 bezoekers van de website http://www.woordvanhetjaar.nl/ deden mee aan de verkiezing. Zij konden kiezen uit de nieuwe woorden Hypotheekleed, zeilmeisje, Mexicaanse griep, griepcommissaris, oeps-gebied, ontvrienden, recessionista, spuugkit, tomtomburger en twitterazzo. Bijna een op de vijf (19 procent) stemde op ONTVRIENDEN. Een goede tweede was MEXICAANSE GRIEP met 18 procent.

De leden van het genootschap Onze Taal kozen eerder dit jaar TWITTEREN tot woord van het jaar 2009. Bij TWITTEREN verspreiden gebruikers korte boodschappen via een speciale site. Onze Taal trok vorig jaar nog samen op met Van Dale en De Pers. Toen kwam het woord SWAFFELEN (= het laten slingeren van het mannelijk geslachtsdeel en er moedwillig mee tegen een object aantikken) als winnaar uit de bus."

Het genootschap Onze Taal haakte dit jaar af, en organiseerde een eigen verkiezing, omdat het vindt dat een internetverkiezing te veel kan worden beïnvloed door pressiegroepen, waardoor "verkeerde" woorden (zoals SWAFFELEN) het pleit winnen.

ONTVRIENDEN en nog meer van dat...

Persoonlijk richtte ik zopas een schrijven aan Van Dale, met het verzoek om in lijn met ONTVRIENDEN enkele bestaande werkwoorden een bijkomende betekenis te geven. De vriendenlijst op Facebook zuiveren van alle mannen, kan men omschijven als "ONTMANNEN". Alle vrouwen schrappen, is "ONTBOEZEMEN". Alle allochtonen verwijderen uit het vriendenlijstje staat gelijk met "ONTVREEMDEN". Alleen kustbewoners niet langer als vriend beschouwen, is "ONTPOLDEREN". Wie iedereen die geboren is tussen 23 augustus en 22 september uit de vriendenlijst schrapt, gaat over tot "ONTMAAGDEN". En last but not least..., wie Ronny Rutten schrapt, die zal ...(mij) "ONTGOOCHELEN".

SWAFFELEN en tot wat dat leiden (lijden) kan...

Toen ik vanochtend na het douchen voor het eerst in mijn leven overging tot SWAFFELEN, dit teneinde de betekenis van het woord proefondervindelijk volledig te kunnen vatten, overkwam mij een spijtig ongeluk. Ik ging allicht iets te onstuimig te werk, raakte iets wat niet moest geraakt worden, met lichamelijke schade tot gevolg. Spijtig dat dit moet gebeuren terwijl de eindejaarsfeesten in aantocht zijn. Met een aangeboren vindingrijkheid, en met behulp van kleding die in deze periode van het jaar niet echt opvalt, kan ik mijn letsel enigszins verhullen... De foto die wat meer duidelijkheid verschaft, vind je hier.

Wurgspel af te raden, ook tijdens een scrabblespel

2009-12-07T22:34:00.009+01:00

In het Taalportaal worden nog haast dagelijks woorden gedropt die ontbreken in de SWL. Lang niet altijd weinig gekende exemplaren. Dat moge blijken uit onderstaand lijstje, samengesteld op basis van de inzendingen die nog geen maand oud zijn, en meer dan 2500 Yahoo-hits tellen.

Het minst gekende woord is allicht "steaming". Gezondweb.be geeft volgende duidelijke verklaring: "Steamen is een kat-en-muisspel tussen een dadergroepje en één slachtoffer. Ten minste één dader is minderjarig. Een kleine bende kinderen of jongeren verzamelt zich rond een slachtoffer. Ze intimideren het slachtoffer, spreken dreigende taal, vernederen en treiteren het, totdat het doet wat ze het vragen. Het woord steaming betekent letterlijk gaarstomen: het slachtoffer wordt onder druk gezet tot het doet wat ze vragen". Bijvoorbeeld een spelletje duplicaten?

Een andere bezigheid die -spijtig genoeg- opgang maakt bij jongeren is het zogenaamde "wurgspel". De vzw VCLB verklaart: "Het is een spel waarin de luchtpijp en/of halsslagader wordt dichtgeknepen. Dat gebeurt met de hand, een riem of een sjaal. Het gevolg is dat de hersenen geen of nauwelijks nog zuurstof krijgen. Dit zuurstoftekort in de hersenen veroorzaakt een bedwelming, een roes die tot bewusteloosheid kan leiden. Wanneer de band plots wordt losgelaten, volgt een warm en duizelig gevoel. Jongeren doen dit bij zichzelf of bij elkaar". Risico's als hartinfarct, hersenbloeding, blijvende hersenschade,... schrikken de jongeren niet af. In november 2009 maakte het wurgspel in België een vierde slachtoffer.

Steaming, wurgspel? Dat de jeugd dat maar blijvend bant uit haar hitparade. Laat ze maar op internet fotosites afschuimen, of al slurpend aan een bord ajuinsoep het infoblad van hun favoriete voetbalclub raadplegen, en zo vernemen welke spelers volgend weekend tot de basiself behoren... Daar is toch niks mis mee!? ....Toch wel, want Van Dale heeft die woorden (nog) niet opgenomen, waardoor ze tot nader order nullen opleveren in een scrabblespel.

Via de deur in de rechtermarge van deze pagina treed je binnen in het Taalportaal en vind je duizenden dergelijke woorden. Ken jij er nog andere? Meld ze dan, aub. Dank bij voorbaat.

BESCHOREN: de laatste telg van de familie BESCHEREN

2009-10-25T23:00:00.004+01:00

Op de NTSV-interclub in Mortsel werden belangrijke nulscores uitgedeeld voor het woord BESCHEREN. De makers veronderstelden dat BESCHEREN zou bestaan, vermits toch ook BESCHOREN correct was. Helaas niet dus!

In de twaalfde uitgave van de driedelige Van Dale hadden het werkwoord BESCHEREN en het zelfstandig naamwoord BESCHERING nog een plaats. Zelfs het werkwoord BESCHOREN (beschoorde, beschoren) was opgenomen, en kreeg als verklaring BESCHEREN mee. Toen in 1999 de dertiende druk verscheen, bleek Van Dale in de familie BESCHEREN een razzia gehouden te hebben. Alle bestaande telgen bleken te zijn afgemaakt en vervangen door een nakomertje, nl. BESCHOREN, niet meer als werkwoord, maar wel als bijvoeglijk naamwoord!? Sinds 1999 is dus tijdens een scrabblepartij ook "iets BESCHORENS" toegestaan.

Het Genootschap 'Onze Taal' kan de beslissing van Van Dale om de BESCHEREN-familie uit te dunnen, bijtreden. Onze Taal beweert het volgende: "Het voltooid deelwoord BESCHOREN is de enig overgebleven vorm van het Middelnederlandse werkwoord BESCHEREN, dat 'toedelen' betekende. BESCHOREN betekent heden ten dage 'ten deel gevallen' of soms 'gegund'. In het Duits komt BESCHEREN nog wel voor, evenals het zelfstandig naamwoord Bescherung ('uitdeling van de kerstgeschenken').

"Dat lot is mij beschoren, mij is geen lang leven beschoren,"... zijn enkele voorbeelden van het hedendaags gebruik van het woord BESCHOREN. Mag men eigenlijk -zoals Van Dale- gewagen van een bijvoeglijk naamwoord? De modale taalvriend zal BESCHOREN eerder ervaren als een voltooid deelwoord dat maar eens af en toe bijvoeglijk gebruikt wordt.... In ieder geval: laat als scrabbelaar BESCHEREN links liggen of je komt er BESCHETEN uit.

Veggie-weggie

2009-10-18T20:46:00.004+02:00

Toen het Taalportaal nog maar enkele weken oud was, stuurde Paul De Corte van Die Score Brugge het woord VEGGIE in. Veggie werd in de loop der jaren een steeds populairdere afgekorte vorm van "vegetariër" en "vegetarisch". Geavanceerd zoeken in Yahoo leerde ons dat VEGGIE goed is voor 300.000 hits in Nederlandstalige sites, waarmee VEGGIE een top 100-plaats inneemt in de Taalportaallijst.

In augustus 2009 meldde Omer Van Hoecke van Fair Play Destelbergen dat hij tot zijn verbazing een nul gekregen had voor VEGGIE. Inderdaad, Van Dale heeft dat woord niet opgenomen in haar elektronische kanjer, en ook niet in de Jaarboeken Taal 2007 en 2008, die zich nochtans focussen op nieuwe woorden. In september lanceerde Rudi Ailliet van Blanco Tielt een e-mailtje waarin hij de lezer hoedde voor het VEGGIE-nullengevaar. De VEGGIEDAG waarover hij het had, blijkt inmiddels ook al goed te zijn voor 161.000 hits.

Van Dale en/of de Taalcommissie kunnen VEGGIE niet lang meer negeren. In afwachting van een opname in de SWL kunnen we ons tijdens een scrabblespel wel met vrucht wagen aan een WEGGIE. Dat woord is goed voor -ocharm- 1090 hits. Een WEGGIE is het Nederlandse en enigszins flauwgrappige equivalent voor een ROADIE, zijnde een handige Harry die voortdurend "on the road" (= on-der-weg) is, tezamen met vb. een muziekgroep die op tournee is, en die van zijn diensten gebruik kan maken. Eén of andere plezanterik moet ooit op de idee gekomen zijn om een ROADIE te vernederlandsen tot WEGGIE, en dat is Van Dale ter ore gekomen.

Taalportaal zal ertoe bijdragen dat een VEGGIE, een VEGGIEDAG, en waarom geen VEGGIEWEGGIE (een roadie die er vegetarische principes op nahoudt), onder de aandacht van Van Dale zal gebracht worden.

Kaas met gaten

2009-09-09T21:21:00.004+02:00

Paul De Corte, op interclubs één van de meest actieve leden van Die Score Brugge, vindt de Grote Van Dale en de SWL veel weg hebben van kaas met gaten. Heerlijke kaas weliswaar, maar met soms toch wel wat te grote of storende gaten. Zo meldde hij mij zeer recent onderstaande tekortkomingen:

"Ik merk tot mijn verbazing dat woorden als GOUDA en GOUDAKAAS niet zijn opgenomen in Van Dale. Er zijn voor GOUDA enorm veel hits op internet, al slaan die natuurlijk grotendeels op de stad Gouda. Ik liep vandaag even de Delhaize binnen en telde een twintigtal kaassoorten met de benamingen gouda, goudakaas, en zelfs Belgische gouda. De benaming "gouda" is immers niet beschermd, en iedereen kan die gebruiken. De in Nederland veel gebruikte term "Goudse kaas" was nergens te bespeuren. Van Dale kent wel een EDAMMER, een LEERDAMMER en een MAASDAMMER. GOUDA ontbreekt echter, en dit terwijl die kaassoort bovenaan prijkt in de klassering van Nederlands meest gekende kazen".

"KLASSERING", zo gaat Paul verder, "kan rekenen op 512.000 Yahoo-hits, maar ontbreekt toch in Van Dale. Bij het lemma DECLASSEREN (met C geschreven) wordt als antoniem KLASSEREN vermeld, en nog opmerkelijker is het feit dat DECLASSERING wel werd opgenomen".

Na wat zoekwerk kwam ik er achter dat KLASSERING niet helemaal ontbreekt in Van Dale. Tweemaal komt het woord voor in de uitleg van andere lemma's. Zo is een LANDENKLASSEMENT volgens Van Dale een KLASSERING van landenteams. Iets om te KLASSEREN in mijn CLASSEUR.

Nulscores omwille van ontbrekende woorden kunnen leiden tot onverdund leed bij scrabbelaars. En dat moeten we zoveel mogelijk vermijden. "ONVERDUND is ook over het hoofd gezien", merkt Paul De Corte op. "Het is nochtans goed voor 49.800 Yahoo-hits. Naast de betekenis van "niet aangelengd" voor sproei-, poets- en andere middelen, en in de betekenis van "niet versneden" voor allerlei dranken, vond ik ook nogal wat overdrachtelijke betekenissen: onverdund leed, onverdund antisemitisme, zijn onverdunde mening te kennen geven,...".

Dit alles is genoteerd, beste Paul en andere scrabblevrienden. Het wordt niet verticaal geklasseerd, maar zal weldra toegevoegd worden tot de Taalportaallijst, en vroeg of laat bij van Dale terechtkomen...

De Taalportaallijst wordt langer en langer...

2009-09-07T23:02:00.005+02:00

Gelukkig vragen wij scrabbelaars ons dikwijls af of bepaalde woorden die we tegenkomen ook werkelijk in de SWL staan. En gelukkig brengen enkele tientallen mensen mij zeer regelmatig op de hoogte van "ontdekkingen" die ze doen. Ook nulscores tijdens scrabblepartijen vinden regelmatig hun weg naar mijn inbox. Hieronder bij wijze van voorbeeld een overzichtje van de laatste berichtjes:

"Als bierliefhebber wordt ik wekelijks geconfronteerd met een woord dat niet terug te vinden is in Van Dale. Op vele flesjes van dat heerlijke gerstenat staat "hergist in de fles". HERGISTEN en zijn afgeleiden zijn niet terug te vinden in Van Dale. Eentje om toe te voegen", aldus Rik Van Hespen van Chipka Aalst. HERGIST, HERGISTE, HERGISTTE en HERGISTEN zijn inderdaad samen goed voor het respectabele aantal van 18.406 Yahoo-hits. Bedankt Rik, en laat ze u smaken, de hergiste brouwsels!

"Gisteren een nul gekregen in St-Pieters-Leeuw met (soloscrabble) DRANKBON. Ik zou mij nog kunnen verzoend hebben met die nulscore indien DRANKBONNETJE in Van Dale zou gestaan hebben. Niet dus !! Nochtans vragen zij mij steeds bij het binnenkomen op een interclub hoeveel drankbonnen ik wil aanschaffen", zo zegt Omer Van Hoecke van de club uit Destelbergen. Naast DRANKBON (2.460 hits) ontbreken ook EETBON, EETBONS en EETBONNEN, samen goed voor 3.540 hits.

"Dinsdagavond heb ik mijn wekelijkse sjoelavond", laat Wim Aarts van A'stijger Veldhoven weten. "Spijtig dat een SJOELER (375 hits) geen toegelaten scrabblewoord is". SJOELER, SJOELSTER en SJOELERS totaliseren 3.321 hits. Een SJOELCLUB laat 20.600 hits optekenen, en ook dat woord ontbreekt in de SWL.

"Bij onze eerste wedstrijd van het nieuwe seizoen deze voormiddag hebben verschillende mensen een nul gekregen met BADKRAAN. Een mooi anagram van DANKBAAR zou men onterecht kunnen denken. De firma GROHE zal “van Dale” zeker dankbaar zijn als deze uitgever zowel hun BAD- als DOUCHEKRANEN in het woordenboek zou willen opnemen", weet Omer Van Hoecke. Uiteraard zullen zowel BADKRAAN (54.200 hits) als BADKRANEN (27.000 hits) weldra een plaats krijgen in de Taalportaallijst.

En zo wordt het lijstje steeds langer en langer ...

De Taalportaallijst weer wat uitgebreid...

2009-08-27T23:09:00.004+02:00

In de loop van de voorbije 45 dagen werden 107 woorden ingediend die volgens scheidsrechter Yahoo een plaatsje verdienen in de lijst van het Taalportaal. Deze woorden waren goed voor 73 extra afgeleide vormen. De voorlopige lijst bestaat nu uit 1825 lemma's, goed voor in totaal 2683 woorden die ontbreken in de SWL. Enkele nieuwkomers: vormpeil, headliner, hartpijn, fietsstad, eindproef, kaakpijn,...

De ganse lijst werd nog eens op Yahoo losgelaten waardoor de nieuwe telresultaten gekend zijn. Headliner krijgt een massa hits. Het woord lijkt niet alleen gebruikelijk in de wereld van de geschreven pers en in festivalmiddens, maar ook bij internetverslaggevers en software-ingenieurs.

Klik op de deur in de rechtermarge van deze pagina, en je treedt binnen in het Taalportaal.

Vanuit West-Vlaanderen wordt gemeld dat "speuren naar woorden die ontbreken in Van Dale een verslavende bezigheid is". Hoed u daar enigszins voor, maar weet dat dat soort verslaving maatschappelijk geaccepteerd wordt, en niet hoeft te leiden tot een vroegtijdige dood...

Update van de Taalportaal-lijst

2009-07-11T21:20:00.006+02:00

Twaalf NTSV-leden van negen verschillende clubs hebben meegewerkt aan de samenstelling een lijst van 1718 woorden die (nog) niet toegelaten zijn tijdens een scrabblewedstrijd. Samen met alle toegelaten nevenvormen (meervouden, ...enz...) komen we aan 2503 woorden tot en met negen letters.

Dankzij de programmeerkennis van Frank Rutten kan op geregelde tijdstippen de ganse lijst aan een frequentietest onderworpen worden. Een programma laat woord per woord op Yahoo los, en bewaart de telresultaten. Handig! Op 30 juni 2009 gebeurde de laatste update. De resultaten zijn online beschikbaar.

De telresultaten van ongeveer 1% van de woorden moeten gerelativeerd worden. Voor de 99% andere geven de cijfers een goed beeld van de mate waarin de woorden voorkomen in de Nederlandse taal. De frequentielijst leert ons dat er 1336 woorden zijn die minstens 1000 maal geteld worden door Yahoo. Maar liefst 879 woorden tellen meer dan 10.000 hits. In die groep bevinden zich 219 woorden die meer dan 100.000 keer geteld worden. Voor 17 woorden geldt dat de kaap van 1.000.000 hits overschreden wordt.

Hoe kan je de Taalportaallijst raadplegen? Klik gewoon op de Taalportaaldeur die zich bevindt in de rechtermarge van deze blogpagina. De excelpagina die zich ontplooit telt twee werkbladen, nl. een alfabetisch overzicht, en een frequentieoverzicht.

De lijst is bijlange nog niet volledig. Stoot je op woorden die niet voorkomen in de SWL, en waarvan je graag wil checken hoe vaak ze door Yahoo geteld worden, meld ze dan via e-mail. Zo groeit de lijst aan, en daar kunnen op termijn alle scrabbelaars baat bij hebben.

Scrabble & Seks

2009-05-07T22:20:00.002+02:00

Scrabbelaars vinden het normaal dat woorden als NEUKEN en KUT op het bord gelegd worden. Zelfs de meest preutsen onder ons kiezen niet bewust voor een ander woord indien men daardoor zelfs maar een luttel puntje zou mislopen. Sinds 1 januari 2009 werden nog vele tientallen woorden uit het seksjargon toegevoegd aan de Scrabble Woorden Lijst. Ze zijn afkomstig uit de Jaarboeken Taal 2007 en 2008, uitgaven van Van Dale. Hieronder vind je enkele voorbeelden van woorden die we in ons streven naar scrabbleperfectie zouden moeten toevoegen aan onze parate vocabulaire.

Bent u jonger dan 16, of neemt u aanstoot aan aangebrande taal, lees dan niet verder.

Een HANDKUS, ja zelfs een TONGKUS, dat kennen we al jaren. Ook een AARSKUS (kus op de aars als rituele begroeting der heksen van de duivel) stond reeds langer in de SWL. Sinds kort brengt ook een LOTUSKUS (kus op de anus als onderdeel van geslachtsverkeer) punten op. Hoe lang moeten we nog wachten op een LOTUSTONGKUS? Voorlopig gaat dat nog wat ver (of moet ik zeggen "diep") voor Van Dale.

Wie een LOTUSKUS absoluut wil bannen uit zijn of haar seksleven kan gebruik maken van attributen die één en ander flink bemoeilijken, bijvoorbeeld een BUTTPLUG (een dildo die in de anus wordt ingebracht). Van Dale en de SWL kenden dat ding al langer. Sinds 2009 levert ook de vertaling ervan, nl. ANAALPLUG punten op. Wansmakelijk gewoon! Niet zozeer de punten, maar wel het ding op zich, ... tenminste dat denk ik.

De arbeidsmarkt is breder dan we soms denken. We kennen allemaal een cameraman, en een porno-acteur, maar heb je ooit gehoord van een FLUFFER? In het Jaarboek Taal 2007 omschrijft van Dale de job van een FLUFFER als volgt: "assistente werkzaam in de porno-industrie. Zij moet ervoor zorgen dat de acteurs een erectie krijgen en houden zodat ze op de set kunnen presteren". Kandidates voor zo'n job worden naar verluidt geselecteerd op basis van volgende criteria: ze moeten handen vol werk aankunnen, ze mogen niet te snel iets uit handen geven, ze moeten rad van tong zijn, maar anderzijds niet te snel van zich afbijten. Kom jij in aanmerking?

Aan anderstalige termen ontbreekt het niet. De researchers die in opdracht van Van Dale zochten naar nieuwe woorden, hebben kennelijk -misschien na de werkuren- al surfend vele uren vertoefd op Engelstalige sekssites. Werden toegevoegd in de Jaarboeken Taal: o.a. CUMSHOT (close-up van een ejaculatie), CUCKOLDEN (een seksuele relatie hebben waarbij de vrouw met toestemming van haar partner en in diens aanwezigheid seks heeft met een andere man omdat dit haar partner opwindt), BAREBACKEN (anale seks bedrijven zonder condoom). Kers op de taart is BUKKAKE (groepsseks waarbij een aantal mannen ejaculeert over een voor hen knielende vrouw of man, met name als vorm van seksuele vernedering). De vernedering lijkt mij zowat van dezelfde aard als het moeten uitvoeren in het openbaar van het volgende bevel " Buk en kak ! " (= een ezelsbruggetje om de schrijfwijze van dit nieuwe woord makkelijk te onthouden).

Ooit van een CELEBRATOR gehoord? Het discrete hebbedingetje raakte in zwang toen de controles van bagage op luchthavens fors werd opgedreven. Vrouwen die op (zaken)-reis gingen, vonden het soms vervelend als hun vibrator, in alle kleuren en maten, uit hun valies werd opgediept. Dat was meteen de doorbraak van de CELEBRATOR (opzetstuk voor de elektrische tandenborstel waardoor deze als vibrator kan worden gebruikt). Het object is echter niet echt een groot succes geworden. Het had namelijk zijn nadelen. Zich vergissen van opzetstuk kon leiden tot een zeer onaangenaam en branderig gevoel in de clitorisstreek. Bovendien liep elke verstrooide vrouw het risico om haar tanden te beschadigen, of -minstens even erg- haar collega's de ganse dag breedlachend en met ontblote tanden aan te kijken niet wetende dat er schaamhaar tussen de tanden was achtergebleven.

Een interessant Q-woord vervoegde onze lijsten, nl. het werkwoord SQUIRTEN " het spuitend, ejaculerend klaarkomen bij vrouwen". SQUIRTEN op je scrabblebord kan veel punten opleveren, of veel miserie, 't is maar hoe je het bekijkt.

ONANEREN (zichzelf bevredigen) staat al lang in Van Dale. Het heeft in het Jaarboek Taal 2007 enkele synoniemen gekregen. Klanknabootsende woorden dan nog, nl. FAPPEN (het masturberen van mannen), en zelfs FAPFAPPEN (fappen). Een bedenking mijnentwege: FAPFAPFAPFAPPEN ware nog beter geweest, want het benadert de realiteit minstens eens zo goed. Misschien iets voor het Taalrapport 2009?

FISTFUCKEN en het Nederlandse equivalent VUISTNEUKEN zijn beide reeds langer toegelaten tijdens een scrabblespel. Sinds kort mag ook het kortere FISTEN (met de vuist in de vagina of anus seksueel bevredigen). Ik weet niet hoe jij daarover denkt, maar persoonlijk interesseert mij die activiteit geen reet. Als ik mij één en ander tracht voor te stellen, dan denk ik onwillekeurig aan de handelingen die een veearts verricht wanneer hij een koe helpt bij het kalven. Internetforums geven aan dat FISTEN zowel voor- als tegenstanders kent. Voorstanders beweren o.a. dat het planten van bloembollen meteen na anaal FISTEN de kwaliteit van de bloem ten goede komt. Waarschijnlijk omwille van het rechtstreekse contact van de bol met natuurlijke meststoffen. Tegenstanders daarentegen beweren dat het FISTEN meteen na het planten van bloembollen kan leiden tot een fistel (zweer in inwendige lichaamsholte). FISTEN kan leiden tot fistels, ...zou er een etymologische verwantschap zijn tussen beide woorden?

Ten slotte nog een laatste nieuwkomer: BONER (stijve penis). In mijn jeugdjaren placht ik wel eens te zeggen tegen een meisje dat ik een "boontje" voor haar had. In een bui van overmoed, bv. na enkele biertjes, durfde ik ook gewagen van een "boon" die ik voor haar had. Een jongen van tegenwoordig is echter veel directer. Hij stapt op een meisje toe, haalt de vergrotende trap boven en zegt: "Ik heb een BONER voor jou". Dat BONERS bestaan in alle maten, daarvan levert het internet bewijzen te over. Ik stootte zelfs op een afzichtelijk zwaar exemplaar, ééntje die je zelfs je grootste vijand niet toewenst, en zeker niet diens echtgenote of vriendin. Durf je de confrontatie aan, en wens je dat ding ook te zien? Klik dan hier.

Wil je de kennisnemen van de volledige lijst met recent toegevoegde woorden uit de sekswereld, een lijstje gesorteerd op woordlengte, dat begint met DONG (kunstpenis) en eindigt met ZONDAGOCHTENDWIP? Klik dan HIER.

Taalportaal en Van Dale

2009-03-15T20:15:00.002+01:00

Op de Algemene Vergadering van 15 maart bevestigde OTC-voorzitter Bertrand De Bouvere dat de woorden die door het Taalportaal worden aangereikt, zullen onderzocht worden en op termijn aan Van Dale zullen worden voorgelegd. André Bulteel, lid van Zeekant Oostende, zou belast zijn met deze taak. Initiatiefnemer Ronny Rutten vond het positief om te vernemen dat rekening gehouden zal worden met de output van het Taalportaal.

Simpelweg SUPER!

2009-03-08T16:00:00.010+01:00

Volgens vrouwen zou een supermeid (16.400 yahoo-hits) gewoon superlief (115.000) of supertof (98.500) moeten zijn. De meeste mannen daarentegen zullen andere eigenschappen prefereren, gaande van superknap (41.300), supersexy (75.000) tot -ja, zelfs- supergeil (295.000). Wat dat betreft voel ik mij niet tot het mannengild behoren. Een supermeid moet volgens mij gewoon supergoed (354.000) kunnen scrabbelen.

Een supermooi (340.000) uiterlijk gaat soms gepaard met een superlage (86.400) intelligentiequotiënt, waardoor het predicaat "superdom" (10.800) niet veraf is. Een superslim (36.400) vrouwmens dat bovendien in supervorm (25.600) verkeert, kan al scrabbelend superhard (35.700) uithalen en sportief potten breken die je zelfs met superlijm (29.800) niet meer kan herstellen.

Mijn dorpsgenote Kate Ryan acht ik daartoe in staat. Ze leidt echter een superdruk (52.900) leven, en komt niet aan scrabbelen toe. Ze lukte vorig jaar de ene na de andere superhit (52.000) en maakte er een echt superjaar (15.600) van . Ze verdient superveel (187.000) geld, en heeft bovendien een schare fans die haar supergaaf (225.000) en supercool (144.000) vinden. Het maakt haar uiteraard superblij (179.000).

Minder blij zouden scrabbelaars zijn die met één van de hierboven vermelde "super-woorden" een nulscore krijgen. Van Dale is inderdaad bijzonder karig met "super-samenstellingen", waarschijnlijk omdat die woorden weinig uitleg vergen. De betekenis ervan spreekt voor zich. Scrabbelaars moeten zich daarbij niet neerleggen, en zelf naarstig op zoek gaan naar vaak gebruikte "super-woorden". De taalcommissie kan dan op termijn beslissen welke woorden de scrabblewoordenlijst kunnen vervoegen. Een collega-NTSV-lid (hij wil onbekend blijven) volgt diezelfde ongelooflijk goede visie, "die supervisie (staat wél in van Dale !)", zo zegt hij. Hij leverde mij een lijst aan met de 200 meest gekende samenstellingen met SUPER-. Zoekrobot Yahoo elimineerde 80 woorden, ikzelf voegde er 17 toe. Het resultaat is een lijst met 137 woorden waarvoor Yahoo meer dan 500 hits opgeeft. De lijst werd geïntegreerd in de Taalportaallijst, die ondertussen 1245 woorden telt. NTSV-leden signaleerden 431 woorden. De 814 andere komen uit het Groene Boekje, de officiële woordenlijst der Nederlandse taal.

Wil je de voorlopige lijst met "foute" woorden raadplegen? Klik dan HIER. Je zal ontdekken welk woord de rangschikking aanvoert, en waar de samenstellingen met SUPER zich situeren ten opzichte van de andere woorden.

Update TAALPORTAAL-lijst

2009-02-26T23:58:00.003+01:00

Nadat de NTSV-leden uitgenodigd werden om woorden kenbaar te maken die ontbreken in de SWL, bereikten mij ongeveer 300 woorden. Zo'n 268 van die woorden komen volgens zoekrobot Yahoo-NL voldoende vaak (+ 500 hits) voor in de Nederlandse taal. Elf verschillende scrabbelaars droegen hun steentje bij, waarvoor mijn dank. Ingezonden woorden die voorkomen in het Groene Boekje (editie 1995) werden buiten beschouwing gelaten. Deze woorden zijn immers reeds geïnventariseerd. Een flink deel van de woorden uit het Groene Boekje 1995 werd na Yahoo-controle toegevoegd aan de lijst met 268 woorden. Op 26 februari 2009 tellen we 853 woorden in de Taalportaal-lijst.

In de loop van de voorbije weken hebben kenners mij erop gewezen dat Yahoo doorgaat voor de betere Nederlandstalige zoekrobot. Het gebruik van concurrent Google kent enkele nadelen die niet onbelangrijk zijn. Zo gaat Google na ingave van BARSHEID ook hits vermelden die betrekking hebben op HARDHEID. Bij OMKEILEN gaat Google ervan uit dat men waarschijnlijk OMZEILEN bedoelt, waardoor een veel te hoog aantal hits wordt weergegeven. Wie in Yahoo-NL zoekt naar ROETVRIJ zal niet geconfronteerd worden met hits voor vb. ROESTVRIJ. Een avondlange studie overtuigde me voor 100% van de deugdelijkheid van Yahoo.

Wil je de kennisnemen van de voorlopige lijst "foute" woorden? Klik dan HIER. Je zal ontdekken dat ACTIEPLAN het hoogst genoteerd staat, gevolgd door INDIENING. De CITYTRIP van Jan De Ridder staat op plaats drie.

De BOSPOEPER stijgt met stip in de Taalportaal-top-100

2009-02-09T22:12:00.016+01:00

Tot op heden seinden zes NTSV-leden uit zes verschillende clubs in totaal 202 woorden die ontbreken in Van Dale, én in de scrabblewoordenlijst. In principe zullen deze woorden nog minstens drie jaar nulscores opleveren tijdens een scrabblespel. Ondertussen zijn ze echter geïnventariseerd, en kan de taalcommissie ze na evaluatie een plaats geven in de volgende scrabblebijbel. Tijdens de volgende weken zal naarstig gezocht worden naar een zoekrobot die een zeer goed beeld kan geven van de mate waarin de betreffende woorden voorkomen in de Nederlandse taal. Wordt vervolgd...

BINNENREEF - REMONTEER

2009-01-25T17:19:00.007+01:00

Een van de trouwe lezers van mijn blogartikels liet mij en Henk Jongepier het volgende weten :

"In zijn bespreking van de interclub van afgelopen zondag schrijft Ronny Rutten o.a.: "waar de meesten 101 punten binnenreven met een geldige scrabble". Volgens mijn 14e editie van de Grote Van Dale mag binnenrijven alleen zwak vervoegd worden, dus RIJFDE BINNEN, BINNENGERIJFD. Voor mij is de sterke vervoeging met vormen als BINNENREEF, BINNENREVEN en BINNENGEREVEN ook acceptabel. Weliswaar komen de sterke vervoegingen volgens Google minder vaak voor, maar ze zijn zeker niet ongebruikelijk. Er valt dus te overwegen om aan Van Dale te vragen die sterke hoofdtijden toe te voegen.

In dezelfde tekst gebruikt Ronny het woord REMONTEREN in de volgende passage: "In negen van de twaalf beurten bedroeg de maximumscore niet eens 40 punten. Sterk remonteren was in die omstandigheden quasi ondoenbaar (...)." De Grote Van Dale kent die Vlaamse betekenis van remonteren niet. En de taalraadsman van de VRT blijkt het geen goed Nederlands te vinden. Toch zou Van Dale die betekenis mogen vermelden. Overigens blijkt remonteren (in Nederland) ook "(na demontage) opnieuw monteren" te betekenen, vooral in de woordgroep de- en remonteren, en dat is een betekenis die Van Dale evenmin kent."

De enige verklaring in Van Dale voor REMONTEREN is "meer dan eens in een seizoen vrucht dragen". Kunnen dus in een scrabblespel niet aanvaard worden: REMONTEER en REMONTERENDEN. Dat zou pas kunnen indien als betekenis "opnieuw monteren" en/of "een remonte realiseren, terugkomen" zou worden toegevoegd.

Reactie van Henk Jongepier:

BINNENRIJVEN - Ik kan aan Theo de Boer voorstellen om ook de sterke vervoeging op te nemen, naar analogie met RIJVEN (= harken).

REMONTEREN: als bijkomende betekenis het "opnieuw monteren" kan ik wel aan Theo de Boer voorstellen. Als dit wordt opgenomen is ook de eerste persoonsvorm mogelijk. In de betekenis van "terugkomen" lijkt me de kans veel minder dat het wordt toegevoegd, zeker als de VRT-taalman het ook geen goed Nederlands vindt.

Mijn mening: persoonlijk vind ik dat de Vlaamse betekenis van remonteren zou mogen opgenomen worden, aangezien die zeer vaak voorkomt in de (sport-)taal. Indien de mening van de VRT-taalman de norm is, dan zal Van Dale zeer veel woorden en betekenissen moeten schrappen. Van Dale is immers geen verzamelboek van goede Nederlandse woorden, maar wel een lijst met woorden die kunnen voorkomen in een Nederlandstalige tekst, en waarvan de lezer de betekenis kan opzoeken. Woorden geïmporteerd van een andere taal, en woorden die absoluut niet het label "algemeen beschaafd Nederlands" verdienen, maken daar deel van uit. Alle redenen om de ook de Vlaamse betekenis op te nemen zijn voorhanden.

Ingezonden woorden

2009-01-24T23:00:00.015+01:00

In de voorbije weken zonden meerdere NTSV-leden enkele tientallen woorden in die ontbreken in Van Dale en de SWL. Met behulp van Google werd nagegaan hoe frequent die woorden voorkomen op Nederlandstalige pagina's die beschikbaar zijn op het wereldwijde internet.

De ophaling van huisvuil, diëten om te vermageren, een citytrip boeken, houden van raften, de avontuurlijke sport, naar aanleiding van smogalarm de maximale snelheid drukken, aansluiten bij een judoclub, of de rust en een boek zoeken in de leeshoek van een groot gebouw, .... tiens tiens, allemaal woorden die niet mogen tijdens een scrabblespel. Merde ! Daar moeten we wat aan doen!

Stoot je in de toekomst op woorden die vreemd genoeg niet voorkomen in de SWL, signaleer ze dan via het Taalportaal. De woorden komen dan terecht in een lijst die te gepasten tijde aan de taalcommissie zal worden overgemaakt. De kans dat ze in de volgende SWL worden opgenomen, vergroot zo aanzienlijk.

Taalportaal

2009-01-05T23:11:00.004+01:00

Sinds 1 januari 2009 is het nieuwe taal-portaal een feit. Het is een initiatief van Ronny Rutten, en staat ten dienste van alle scrabbleliefhebbers.

Het is geenszins de bedoeling om in de voetsporen te treden van de OTC (Overkoepelende Taalcommissie) die gelast is met de samenstelling van de SWL. Op geen enkel vlak overlappen de werkzaamheden. Het Taalportaal inventariseert woorden die niet in de Van Dale staan, terwijl de OTC zich juist concentreert op woorden die wel zijn opgenomen.

De contacten met Van Dale lopen via de OTC. De samenwerking is vruchtbaar te noemen, maar niet over de ganse lijn. Het verzoek van de scrabblebonden om "vergeten" alledaagse woorden op te nemen, werden wel gevolgd door beloftes van Van Dale, maar als puntje bij paaltje kwam, was de daadwerkelijke bereidheid om gevolg te geven aan het verzoek ver zoek. Bij de samenstelling van de SWL 2009 heeft de OTC -naar eigen zeggen- ongeveer 1000 woorden zelf een plaats gegeven in de scrabblewoordelijst, en zich dus niet gestoord aan het feit dat Van Dale geen aandacht schenkt aan deze woorden. In de komende maanden kan de OTC pleiten voor de opname van deze woorden in de volgende editie van de elektronische Van Dale. Alleen zo kan Van Dale de verschillen tussen de SWL en het eigenlijke "moederbestand" beperken, of zelfs herleiden tot nihil.

Het taalportaal stelt zich tot objectief om een lijst aan te leggen van woorden à la PLETWALS, LINKERBIL, METERSDIK, ... die ontbreken in de SWL. Die lijst kan dan in het vooruitzicht van de samenstelling van de volgende SWL tijdig ter beoordeling overgemaakt worden aan de OTC, waarna deze beslist welke woorden tot de scrabblebijbel kunnen worden toegelaten. Alle partijen winnen erbij.

Heb je een woord, of zelfs een lijst van woorden, waarvan naar jouw gevoel ten onrechte geen spoor is in de SWL, signaleer het dan aan de coördinator van het Taalportaal. Alle scrabbelaars danken u.

Verboden scrabbletermen

2009-01-05T22:17:00.004+01:00

Eind vorig jaar ontving ik een e-mailtje van een NTSV-lid uit Strombeek-Bever. Hij stelde het volgende:

"In de meeste teksten van het NTSV en van jou vindt men steeds het woord "scrabbles". In de SWL en in Van Dale komt enkel het woord "scrabble" voor. Dit kan bij de leden de indruk wekken dat het woord " scrabbles" mag gelegd worden."

Ik moet de man gelijk geven, maar tegelijkertijd verzachtende omstandigheden inroepen. In het scrabblewereldje kan men haast geen verslaggeving doen zonder woorden te gebruiken die niet in Van Dale voorkomen. Oordeel zelf! Tijdens een scrabblespel zou je tegen een nulscore aanlopen met volgende woorden: nulscore, clubbeker, toernooiwinst, scoreblaadje, maximumscore, wedstrijdhelft, negenklapper, seizoensranking, clubranking, mediaanscore, scrabbledoos, paasscrabble, rankingscore, kerstscrabble, scrabblemicrobe, scrabblebord, letterzakje, lettertrekking, jurykamer, bordbediening, bordbediener, beurtbriefje, wedstrijdblad, soloscrabble, solozet, scrabbleblokje, scrabbleclub.

Een troost voor ons scrabbelaars kan zijn dat in Van Dale ook woorden ontbreken die niet weg te slaan zijn uit het dagelijkse taalgebruik: raketaanval, artillerievuur, terugtrekking, mortiervuur, weekenddoden, euthanasiedebat, leeshoek, roomsblauw, geluksbrenger, groeinorm, schuldratio, loopbaanduur, activering, leefloner, loonnorm, dienstencheque, toelatingsproef, kippenstal, douchekraan, totaalpakket, speelhoek, en zoveel meer...

Moeten we deze woorden dan maar mijden? Neen, juist niet! Ze actief aanwenden vergroot de kans dat de woordenspeurders van Van Dale ze ooit in het vizier krijgen, ....zo hopen we.

De beperkingen van Van Dale als scrabblenaslagwerk

2008-05-08T23:03:00.012+02:00

Een spelletje scrabbelen tegen de computer net voor het slapen gaan, dat is rustgevend. De drukte van de voorbije werkdag wordt naar de achtergrond gedrongen, en men gaat over tot intensief denkwerk van een andere orde. Eens tussen de lakens, dommel je makkelijker in. Scrabbelen in de latere uurtjes is een ondergewaardeerd alcoholvrij slaapmutsje. Tenminste, dat dacht ik tot voor enkele dagen....

Vorige maandagavond kon de computer me niet verrassen met de openingszet AANHANG. Dat woord zou wel kunnen verlengd worden tot AANHANGEND en AANHANGSEL, zo redeneerde ik proactief. Niks van dat was mogelijk toen de letters voor de tweede beurt verschenen: S, S, T, I, H, U, K. Het eerste dat in mij opkwam was SKIHUT op M3 verticaal, goed voor 54 punten. Nadat ik echter ook THUIS had ontwaard, zag ik enkele seconden later de mooie samenstelling THUISAANHANG (= groep supporters van een sportclub die thuis speelt). Maar liefst 78 punten leverde dat op. Groot was echter mijn verbazing toen de computer na drie minuten HUSHKITS opgaf als maximumzet, en dit terwijl die scrabble slechts goed was voor 77 punten! De verklaring voor dit alles moest gezocht worden in Van Dale: dat naslagwerk vermeldt THUISAANHANG niet. Dat woord hoeft misschien minder uitleg dan het Engelse HUSHKIT (= bouwpakket voor het dempen van het geluid van vliegtuigmotoren), maar volgens Google is de bekendheid van THUISAANHANG veel groter dan dat van HUSHKIT. Vooral bij sportverslaggeving is het schering en inslag. Onwillekeurig werd ik herinnerd aan de vele nulscores die op het voorbije IRK werden uitgedeeld voor SPURTER.

Ik stopte het spel na twee beurten en nam de maandagkrant ter hand. Zou Van Dale nog meerdere sporttermen stiefmoederlijk behandelen? Alle gewone Nederlandse sporttermen die ik tegenkwam, voornamelijk samenstellingen, werden gecheckt in de elektronische Van Dale, en al snel kwam ik tot onderstaand lijstje "onbestaande" woorden. Dat de woorden wel degelijk bestaan mag blijken uit de Googlescores die erachter staan:

RECHTERVOET (91100)
PUNTENVERLIES (46200)
TOPTALENT (43800)
TOPFAVORIET (36300)
VOETBALSHIRT (34900)
TICKETVERKOOP (34600)
SLOTRIT (19200)
SPORTLUI (16300)
PLOEGLEIDING (14800)
VROUWENPLOEG (11600)
TOERNOOIWINST (10200)
KASSEISTROOK (6350)
RECORDSCORE (4790)
VROUWENFINALE (3670)
SPELERSCARRIERE (2090)
MANNENFINALE (1110)

Met uitzondering van PUNTENVERLIES, TICKETVERKOOP, SPELERSCARRIERE en MANNENFINALE komen alle bovenstaande woorden voor in het Groene Boekje van 1995. Dat geeft nog eens aan dat het een mooie aanvulling zou kunnen zijn voor de woorden uit Van Dale.

Conclusie: Van Dale is een verklarend woordenboek, en geen uitputtende lijst van pure Nederlandse, vaak gebezigde woorden. De gebruiksfrequentie is geen maatstaf voor Van Dale. Integendeel, weinig gebruikte woorden behoeven vaak een woordje uitleg. Samenstellingen waarvan de betekenis "voor zich spreekt" riskeren om op een zijspoor geduwd te worden. Het moet voor de samenstellers van de SWL soms toch een weinig bemoedigende taak zijn om zich te buigen over woorden van vaak vreemde origine, terwijl vele duizenden zuivere Nederlandse woorden onbereikbaar blijven. Wanneer zorgt Van Dale of het Instituut voor Nederlandse Lexicografie (INL) voor de "deus ex machina" door uit te pakken met een woordenlijst op basis van de gebruiksfrequentie? In deze tijden van toenemende informatisering kan die oplossing niet veraf meer zijn... Nog even geduld, scrabbleliefhebber.

KINKY ?

2008-02-02T17:49:00.000+01:00

De interclub in Gent werd geopend met het woord KINKY. Van Dale introduceerde die Engelse term pas in de dertiende editie die in 1999 werd uitgegeven. Dat niet elke scrabbelaar de betekenis van dat woord kent, mocht blijken uit de conversaties die meteen na de eerste beurt konden gevolgd worden:

speler x: "KINKY, wat is dat?"
speler y: "Ik weet het eigenlijk ook niet"
speler q: "Volgens mij is dat de naam van één van de Teletubbies. PO en LALA zijn ook Teletubbies en die woorden staan ook in de SWL".
speler x: "Ja, waarschijnlijk"

Ik wisselde ondertussen enkele boekdelensprekende blikken met één van mijn buurvrouwen. Wij wisten wel beter, maar we hielden onze wijsheid voor ons. De zogenaamde KINKY-Teletubbie heet immers TINKY WINKY. En de naam van de vierde is DIPSY, wat ook niet in de SWL staat. Het gegis omtrent de betekenis van KINKY ebde langzaam weg, tot even later een met lege glazen gevuld schenkblad van de toog viel, met een hels gerinkel tot gevolg. Een van de helpsters veegde daarop de glasscherven bijeen, en bukte zich met gestrekte benen voorover waarbij ze haar jeansbroek showde aan de volle zaal. "Dat is nu KINKY!", hoorde ik op de laatste rij. Die bewering was al wat correcter dan de Teletubbie-denkpiste, maar toch mocht men m.i. het woord KINKY (= enigszins pervers) niet in de mond nemen! Alleen indien de vrouw een korte rok en een string zou hebben gedragen, had men van KINKY gedrag kunnen gewagen......iets wat trouwens tijdens een scrabble-interclub kost wat kost moet vermeden worden. Het zou voorwaar concentratieverlies bij sommige deelnemers in de hand kunnen werken, met nulscores tot gevolg.

Tot slot nog een wetenswaardigheid voor elke actieve scrabbelaar: in Gent werden meerdere nullen uitgedeeld voor de verlenging van KINKY tot KINKYERE. Van Dale geeft inderdaad geen trappen aan KINKY. Hetzelfde geldt voor quasi alle bijvoeglijke naamwoorden op -Y, zoals o.a. :

BITCHY: kattig
CRAZY: gek
FREAKY: bizar
FUNKY: opwindend, bruisend
GROGGY: dronken, suf
JAZZY: jazzachtig
SHAKY: rillerig
SHITTY: lullig, waardeloos
SPOOKY: griezelig

Van Dale maakt om onduidelijke redenen een uitzondering voor welgeteld zeven woorden:

CATCHY: goed in het gehoor liggend
CREEPY: griezelig
DIZZY: duizelig
HEAVY: zwaarwichtig
KITSCHY: niet werkelijk artistiek
SEXY: seksueel prikkelend
TRENDY: eigentijds, modieus

CREEPYER kan, SPOOKYER niet. SEXYER wordt aanvaard, KINKYER gaat net iets te ver...

FREAKY, isn't it?!

Ingezonden LIMERICKS

2007-12-27T23:43:00.000+01:00

Ik ontving een vijftiental reacties op mijn oproep om een Kerst-limerick in te sturen. Herman Vanackere van Ypsilon Heist was het productiefst. Ook Guy Mangelschots van Munster Bilzen wist me van zijn limericktalenten te overtuigen. Frank Rutten van Littera Tessenderlo heeft bewezen niet te moeten onderdoen voor zijn jongere broer.

"Wat doet een Kerstman in de zomer?", dat vroeg ook Herman Vanackere zich af. Iemand die gewend is om te reizen zal ook wel in de kalme seizoenen niet stil kunnen zitten. Dagtripjes maken bijvoorbeeld, en dingen inkopen die hij kan aanwenden in de maanden waarin hard moet gewerkt worden .....

Un homme de Noël de Bastogne

had echt maar heel weinig besognes.

Niks mee te zeulen,

trok ie naar Keulen,

en kocht er wat eau-de-cologne.

Guy Mangelschots haalt een Kerstman voor de geest die interesse heeft in de taal, maar absoluut geen enkele kans maakt om het ver te schoppen in de scrabblesport. Volgens dokters heeft de arme man af te rekenen met een "men-taal" probleem: in gans zijn doen en laten wordt hij beïnvloed door zijn woonplaats Paal. "Ben je van Paal, wees dan een paal", zo lijkt hij wel in alle stilte te propageren...

Een rechtschapen Kerstman uit Paal

worstelt al scrabb'lend met zijn taal.

De haakse knul

krijgt vaak een nul:

... hij schrijft consequent verticaal.

De job van Kerstman vervullen begint soms na jaren de strot uit te komen. Steeds datzelfde werk, diezelfde liedjes op de achtergrond, de koude omgevingstemperatuur trotseren.... Niet iedereen blijft dat leuk vinden, denkt Frank Rutten...

Een Kerstman uit het hoge Noorden

zat met gevoelens die hem stoorden.

Hij was Kerst zat,

stuurde zijn kat,

en trok naar exotische oorden.

We staan normaliter niet stil bij de vraag of er ook Kerstmannen bestaan in Afrika, en kunnen ze daar wat aanvangen met een slee? Herman Vanackere snijdt dat onderwerp aan, en schetst het beeld van een zwarte Kerstman die nog niet zo lang geleden het geluk aan zijn zijde had.

Een zwarte Kerstman uit Lesotho

won een massa geld met de Lotto

Hij kocht een nieuw pak,

een huis met een dak,

en ruilde zijn slee voor een moto.

Zegt een Kerstman altijd de waarheid? Of laat hij zich wel eens meeslepen door zijn fantasie? Komt hij steeds bescheiden over, of bluft hij soms over daden die zich alleen in zijn verbeelding afspeelden? Herman Vanackere meent te weten van wel:

Een zwarte Kerstman uit Lesotho

-u weet wel die man met zijn moto-

"reed Paris - Dakar"

maar 't was wel bizar,

hij had geen bewijzen op foto...

Over Kerstmannen wordt veel geroddeld. Iedereen kijkt naar hen op, maar niemand kent hen van dichtbij. Toch menen sommigen zeer goed te weten hoe ze zich in huiselijke kring gedragen. Frank Rutten beweert dat ook de meest pikante details over de tongen gaan, zeker wanneer men ten gevolge van een misverstand er ten onrechte vanuit gaat dat de Kerstman iets heeft met een vrouw ...

Een corpulent Kerstman uit Balen

heeft volgens de wildste verhalen

een lotgenote

als bedgenote

...hij noemt ze "de dikke Van Dale".

Niemand wordt geboren als Kerstman. De stiel moet geleerd worden, en de diploma's worden niet gul uitgedeeld. Men moet tijdens de studies niet alleen de leerstof onder de knie krijgen, maar ook wennen aan het ruim bemeten kerstpak. Dat er soms -letterlijk en figuurlijk- wat kan mislopen tijdens de opleiding, en dat zoiets zwaar aangerekend wordt, mag blijken uit onderstaande eigen creatie:

Een Kerstman in spe uit Spijkenisse

moest midden in de les per se pissen.

Hij riep toen heel bits:

"Ik vind hier geen rits!".

Pssscht.. hij zal nu helaas moeten bissen.

Als uitsmijter een inzending van iemand die beweert dat een Kerstman soms ook met geheime verlangens zit. Zo is er één die zich in het tussenseizoen dagelijks incognito, verkleed als overjaarse dandy, op een terrasje langs drukke winkelstraten neervleit, en van daaruit met zichtbaar verlangen de passerende vrouwen observeert. Hij heeft steeds een goedkope Spa-bruis binnen handbereik, die overigens dienst doet als bluswater wanneer zijn libido te zeer crescendo gaat. Een brave Kerstman, met stoute dromen. Net als de Kerstman, wou ook de auteur van deze limerick anoniem blijven...

Een oude vrek uit Nieuwerkerken

op vrouwen gek, dat kan je merken:

hij watertandt,

en kijkt "kontstand"

bij voorkeur naar hun achterwerken.

Kerst-limerick

2007-12-23T23:35:00.000+01:00

Aan de ontbijttafel vroeg ik me vanochtend hardop af hoe de Kerstman zijn dagen in de zomer vult. "Televisie kijken", zei zoon Steven. "Alhoewel, dat zal hij toch snel zat zijn".... In recordtempo schudde hij een LIMERICK uit de mouwen die ik hier graag neerpen:

Een werkloze uit het land der Lappen
zat zeer zielig voor de buis te zappen.
Hij deed d' ogen dicht
en zag plots het licht:
"Scrabbel om aan de sleur te ontsnappen!"

Een limerick is een achtletterwoord dat uiteraard voorkomt in de SWL. Van Dale geeft volgende verklaring: "vijfregelig speels versje van grappige aard, veelal met klank- en woordspelingen, met het rijmschema: aabba". Ik zou er willen aan toevoegen dat regel één, twee en vijf hooguit acht tot tien lettergrepen mag bevatten, terwijl regels drie en vier uit slechts vier tot zes lettergrepen mogen bestaan.

Wie tijdens de feestdagen tijd heeft om te rijmen, en zijn vondst het publiceren waard vindt, mag me de vrucht van de geestelijke exploratie per e-mail bezorgen. Let op: enkel limericks met de Kerstman als onderwerp zijn toegelaten. Succes!

Jaarboek Taal 2008. De redder in nood?

2007-11-21T21:56:00.001+01:00

In de Woordenaar van april 2007 deelde Henk Jongepier mee dat de Overkoepelende Taalcommissie (OTC) besloten had om voor de SWL 2009 ook woorden op te nemen uit de Jaarboeken Taal die Van Dale sinds kort uitgeeft. In deze werken worden jaarlijks 3650 woorden opgenomen, die hetzij in de loop van dat jaar de kop opgestoken hebben, hetzij reeds langer gangbaar zijn doch ontbreken in de laatste editie van de elektronische Van Dale, maar die wel in aanmerking komen voor opname in de volgende editie. Bovendien mocht de OTC voor het Taalboek 2008 zelf duizend ontbrekende woorden aanleveren, waarvan de redactie van Van Dale er minstens vijfhonderd zou selecteren en opnemen.

Ondertussen is Taalboek 2008 gepubliceerd. Dit feit kwam uiteraard aan bod op televisie en in de geschreven media. “Nieuwe woorden, of woorden met nieuwe betekenissen die in 2007 in het Nederlands zijn opgedoken, en dus nog niet in de grote Van Dale staan”, zegt Van Dale-redacteur Theo de Boer over het Jaarboek Taal 2008. Of de woorden in dat jaarboek ooit de ‘dikke’ Van Dale halen, hangt af van hoe taai ze zich in de volgende jaren in onze taal nestelen. Vorig jaar bracht Van Dale voor het eerst zo’n update uit, want “de grote Van Dale verschijnt maar om de zoveel jaar”. In tussentijd verandert er heel wat in de wereld, en daar zijn dan nieuwe woorden voor nodig. “De taal weerspiegelt nu eenmaal de werkelijkheid”, zegt De Boer. “We hebben in Nederland een nieuwe regering, die nieuwe initiatieven neemt. Dat leidt tot heel wat neologismen, zoals krachtwijk (een achterstandswijk waarvan de economische ontwikkeling door de overheid wordt gestimuleerd). Veel van die woorden worden echter geassocieerd met één bepaalde minister, en zullen een ministerwissel wellicht niet overleven”, volgens De Boer. “Als zo’n woord zich niet heeft weten te handhaven, komt het niet in het volgende Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. Een groot deel van de woorden is voor Vlamingen wellicht minder relevant, wegens louter op de situatie in Nederland van toepassing. Toch staan er ook typisch Vlaamse woorden als balsemazijn, basisallocatie, brooddoos en bruiswater in het Jaarboek.

Slurptaks is ook een van de nieuwe woorden. Een paar andere: comadrinken, klimaatalarm, gorisme, pradaislam, bomenridder, risicohypotheek en thuismobieltje. Opvallend is het groot aantal samenstellingen met klimaat (bijna zestig), maar ook woorden uit de klimaat-sfeer als natschade, hitteverlet en zeespiegelvluchteling. De klimaatkanarie verwijst naar de kanarie die mijnwerkers vroeger meenamen in de mijn om mijngas te detecteren. Enkele andere voorbeelden van samenstellingen met klimaat:

Klimaatbubbel (overspannen aandacht voor het klimaat en voor de veronderstelde klimaatverandering)
Klimaatkanarie (dier waarvan het naderende verdwijnen of uitsterven duidt op klimaatverandering)
Klimaatleugen (ontkenning van klimaatverandering)

Er zijn ook ruim 150 woorden opgenomen die alles te maken hebben met computers en internet. Enkele voorbeelden: bluetooth, chatbot, computerpoppetje, cybervaluta, gamegeweld, hyven, internetcowboy, netnanny, noob, plaatjesspam, twitteren, spambom, spamstorm en spamtsunami.

Na lezing van wat er in de pers verscheen, ben ik benieuwd naar de bevindingen van de OTC. Zijn er echt minstens 500 woorden opgenomen van het lijstje dat de scrabblewereld heeft aangedragen? Klopt het dat de meeste woorden voor Vlamingen niet echt relevant zijn? Is de gemiddelde lengte van de opgenomen woorden vergelijkbaar met de voorbeelden die in de pers verschenen, waardoor ze in feite weinig meerwaarde bieden in het scrabblespel?

Daarnaast stel ik mij ook de vraag of alle woorden Uit de Jaarboeken Taal worden opgenomen in de scrabblewoordenlijst, of enkel de woorden die door Van Dale werden weerhouden, komende uit de lijst die de OTC zelf heeft aangedragen. Willen we het risico lopen om woorden los te laten op de competitiescrabbelaar, om ze dan nadien, indien ze niet in zwang blijven, alweer te schrappen?

De allerbelangrijkste vraag die onbeantwoord bleef in de perscommentaren is of van Dale werkelijk de intentie heeft om de elektronische Grote Van Dale in de toekomst aan te vullen met zeer evidente ontbreken woorden. "Woorden worden opgenomen indien ze zich nestelen in de taal", zo wordt naar aanleiding van de lancering van het Jaarboek Taal 2008 gesteld. De ervaren scrabbelaar weet dat die stelling in het verleden zeker niet gold. Want waarom ontbreken anders woorden als afzuiging, alpentop, autodealer, bastoon, bemesting, boomhut, clanlid, codering, dagtrip, demontage, doodsaai, entering, evenaring, faxnummer, fifties, filevrij, gebonk, gifgolf, golfsport, grasberm, hotelbar, ijsblok, inwijking, jazzclub, jogger, junidag, lancering, maaisel, meekijken, norsheid, oerdom, onderrug, opeising, piekdag, profliga, rotdag, setwinst, slotdag, subgroep, taaltest, teamlid, tramrail, urineweg, verfspat, versheid, werkduur, zeevloot, zeilrace, ....en nog vele duizenden andere (*) ? Ze hebben alle gewis een plaats in onze taal. Deze woorden fungeren in het scrabblespel ongewild als wolfijzers en schietgeweren. Van Dale en de OTC, zijn de twee partijen die komaf kunnen maken met het probleem. Of dit kan verwezenlijkt worden met behulp van de Jaarboeken Taal is zeer de vraag. Laat ons positief blijven, en hopen op een verregaande medewerking van Van Dale.

(*) Bovenvermelde ontbrekende woorden komen voor in de lijst-in-opmaak met niet-toegelaten woorden. Je vindt ze hier

Woorden te redden van de PLETWALS

2007-11-10T19:54:00.000+01:00

Wie kent geen PLETWALS? Zo'n toestel met twee of meer om een as wentelende zware cilinders, dienend op iets te pletten of te harden. Een aandachtige lezer merkte het woord op in één van mijn laatste nieuwsbrieven, waarna hij mij er op wees dat het niet voorkomt in de driedelige Van Dale en bijgevolg ook niet in de SWL. Het werkwoord PLATWALSEN is wel opgenomen. Als verklaring krijgt het mee: " met een wals plat maken, pletten". Dus, punten voor PLATWALS. en een nulscore voor PLETWALS. De zoekrobot Google geeft aan dat PLATWALS momenteel 769 keer voorkomt in Nederlandse teksten, PLETWALS daarentegen 52.800 keer. PLETWALS is één van de vele woorden die spijts een groot voorkomen niet als lemma zijn opgenomen in Van Dale. Men kan dit een verklarend lexicon niet ten kwade duiden, maar eens te meer blijkt uit dit voorbeeld dat de scrabblewereld flink gebaat zou zijn bij het verkrijgen (van Van Dale idealiter) van aanvullend materiaal, nl. woorden die een hoge gebruiksfrequentie kennen, maar toch ontbreken in de driedelige Van Dale.

Andere woorden die ontbreken in Van Dale, en waarvoor tijdens de laatste weken nulscores werden uitgedeeld op interclubs en clubwedstrijden:

MEEKIJKEN
ADIOS
PIANOBAR
SUBGROEP
ONTLEREN
ROTSIG
AUTOREM

Over iemands schouders meekijken... : Google (271.000 hits), en ook het Groene Boekje (editie 1995) vermeldt het. Van Dale gebruikt dit woord wel in de verklaring bij een ander lemma.

De groet adios wordt door Google 223.000 keer geteld in Nederlandse teksten. Het Groene Boekje kende het woord reeds in 1995, en behield het in de editie 2005.

Pianobar is goed voor 49.800 hits in Google, en ook hier geldt dat de twee laatste edities van de Groene Woordenlijst der Nederlandse taal het woord hebben opgenomen.

Op de interclub in Oostduinkerke kregen de vinders van ontleren en het prachtige subgroep een nulscore. Beide woorden staan in het Groene Boekje 2005. Subgroep, zijnde een onderverdeling van een bepaalde groep, krijgt in Google een gigantische score van 405.000 hits mee.

Rotsig, gekend door het Groene Boekje, bezorgde tal van deelnemers een nulscore op een competitiewedstrijd in Tessenderlo. Kan van een rotsige kust dan alleen gezegd worden dat ze "rotsachtig" is? In dezelfde beurt kon op basis van Van Dale stormig wel goedgekeurd worden. Naast stormachtig, dus ook stormig!?? Niet echt consequent.... Rotsig komt bovendien volgens Google in Nederlandse teksten meer dan 30% vaker voor dan stormig.

Een schijf- of trommelrem die kan aangewend worden om een auto tot stilstand te brengen is een autorem. Noch Van Dale, noch het Groene Boekje namen het woord op. Uiteraard kent Google het wel. Na een kort onderzoek botste ik in het Groene Boekje op tal van samenstellingen met auto, die niet in Van Dale staan, en die in Google een nog veel grotere bekendheid genieten dan autorem, nl.

de autowereld (535.000 hits) zoekt ijverig naar zuinigere motoren
dankzij een autostoel (180.000 hits) kunnen kinderen veilig plaats nemen in een auto
een autodealer (167.000 hits) is vaak verbonden aan één bepaald automerk
het autoracen (91.400 hits) blijkt een sport met een grote bijval bij het jonge publiek
de autosector (65.000 hits) kent momenteel moeilijke tijden
Ford is de grootste autobouwer (54.900 hits) in ons land
het autobezit (46.600 hits) is enorm toegenomen op twintig jaar tijd
naast auto-export bestaat er uiteraard ook auto-import (27100 hits)
bij de autosloop (26.100 hits) worden geen pletwalsen ingezet
een autoportier (834 hits), een autodak (816 hits), en een autobumper (761 hits) zijn alom gekende auto-onderdelen (1.560.000 hits!)

Bovenvermelde ontbrekende woorden werden opgenomen in de lijst met niet-toegelaten woorden. Je vindt ze hier. Deze lijst is verre van volledig, maar ze geeft toch een goed beeld van de bestaande problematiek.

De Overkoepelende Taalcommissie hoopt deze spijtige voorbeelden van lacunes in de SWL in belangrijke mate op te vangen met woorden die Van Dale zou opnemen in de jaarlijkse Taalrapporten. De scrabblewereld heeft zelf woorden mogen aanbrengen. Laat ons hopen dat de redactie ze alle weerhouden heeft. Dat zou erop wijzen dat de uitgeverij oor heeft voor de jeremiade van de actieve scrabbelaars. Het zou bovendien een mooie tegenprestatie zijn voor de inspanningen die pro Deo geleverd worden door de OTC, de samenstellers van de SWL. We zijn benieuwd....

ONYXIS

2007-09-20T21:08:00.000+02:00

Op de interclub van A-stijger Veldhoven werd in de achtste beurt ONYXIS op het bord gelegd. De meeste deelnemers keken mekaar met vragende blik aan. Wat mag dat wel zijn? "Zou het kunnen dat ONYXIS een vormvariant van onyx is?", vroeg mijn buurvrouw. Mijn gezicht vertrok tot een grimas die zonder woorden, maar daarom niet minder duidelijk, liet blijken dat ik het bij God niet wist! Diegenen die onverschillig voor zich uit bleven kijken, lieten uitschijnen dat hun parate woordenkennis wel iets verder reikte dan die van de modale deelnemer. Of was het valse schijn?

Thuis gekomen dook ik in Van Dale, want ik was zeer benieuwd. Deel twee, de letter O, gevonden! ONYXIS is een dwangnagel. Een wat? Van een dwangnagel had ik ook nooit eerder gehoord. Het zou waarschijnlijk een attribuut uit het sadomasochistish milieu zijn, zo dacht ik. In dat wereldje ben ik niet thuis, en bovendien ambieer ik dat ook niet. Toch was mijn nieuwsgierigheid nog wat gegroeid. Ik nam dus deel één, letter D. Met één oog dicht, behoed voor wat ik te lezen zou krijgen, ontwaarde ik net boven dwangneurose het lemma DWANGNAGEL. Daarachter slechts één woordje uitleg, nl. nijnagel. Een wat? Iets in mij zei me dat een nijnagel allicht niks met SM te maken zou hebben, maar wat het dan wel precies was, dat wist ik na twee opzoekingen nog steeds niet. Dan deel één van Van Dale maar weer netjes op zijn plaats zetten en terug deel twee consulteren....en eindelijk werd mijn zoekdrift beloond. Een NIJNAGEL is een plaats waar de huid langs de nagel is ingescheurd. Figuurlijk wordt NIJNAGEL ook gebruikt als synoniem voor nijdigaard, een nijdige gemelijke kerel, een nijdas. Google daarentegen laat verstaan dat een nijnagel in de eerste plaats een stukje nagel is dat naast de eigenlijke nagel meegroeit (zie foto).

ONYXIS? Oh niks is zo vervelend als dat.

VRIMIBO?

2007-06-10T17:59:00.000+02:00

Onlangs surfte ik via de Telenet-route met duizelingwekkende snelheid over het internet. Om de haverklap werd mijn zicht echter belemmerd door een hinderlijke pop-up die volgende boodschap bracht:

Noteer in je MADIWODO

dat de grootste WIBOCRI

uit de HORECA

wekelijks een VRIMIBO

aanbiedt, opgeluisterd door HAFABRA's

bestaande uit HOLEBI's.

Ik in mijn madiwodo noteren dat één of andere horeca-wibocri vrimibo's laat opluisteren door holebi-hafabra's? Ik deed het niet! ....Omdat ik niet begreep wat ik las! Ik haalde Van Dale uit de kast, en stap voor stap werd de boodschap duidelijker...

MADIWODO = een agenda (de eerste letters van MAandag, DInsdag, WOensdag en DOnderdag)
WIBOCRI = een WItte-BOorden-CRImineel
HORECA = het HOtel-REstaurant-CAfé-wezen
VRIMIBO = een VRIjdag-MIddag-BOrrel
HAFABRA = HArmonie-FAnfare-BRAssband
HOLEBI = HOmo-LEsbienne-BIseksueel

Toen ik de tekst volledig vatte, diepte ik mijn madiwodo niet op. Ik heb weliswaar niks tegen holebi's, en muziek van hafabra's kan me soms zeer bekoren. Dat een crimineel met propere hemdsmouwen zijn horecazaak wil promoten door nieuwe inkomstenbronnen aan te boren, is zeker niet strafbaar. Het probleem is evenwel dat ik wekelijks moet werken tot en mét de vrijdagavond (17u00 à 18u00). Een middagborrel behoort bijgevolg niet tot de mogelijkheden. Helaas!

SPRECHEN SIE DEUTSCH?

2007-04-05T23:24:00.000+02:00

Vorige week verpoosde ik even op een Hasselts terras. Het lentezonnetje was voelbaar aanwezig. Aan het tafeltje naast mij zette zich een jonge veertiger met lange blonde lokken, vergezeld van een Spaansogende vrouw. Hij wenkte de jonge serveuse. Toen zij naderde had hij duidelijk oog voor haar linkeronderarm die ingepakt was in een gipsverband. Hij vroeg: "Heb jij schwarzwalderkirschtorte?". "Neen", antwoordde de jonge deerne, "mijn pols is gewoon ontstoken". De man schoot in een lachbui, terwijl de serveuse met veel onbegrip toekeek en wachtte tot hij terug woorden zou kunnen uitbrengen. Zij voelde zich zichtbaar niet op haar gemak op dat overvolle terras. Ik gebaarde ondertussen dat ze zich niks moest aantrekken van zijn onbeleefd gedrag, en legde haar uit dat de man eigenlijk vroeg of er Duitse chocoladetaart met kersen en slagroom kon geserveerd worden. Ze begreep meteen dat ze een dom antwoord gegeven had, draaide zich om en trok zich beschaamd terug in de taverne. Ze bekommerde zich verder niet om de bestelling van de man die nog steeds zat na te schokken.

"Nederlanders?", vroeg ik aan de dona die hem vergezelde. "Hij wel", antwoordde ze, "maar ik ben van hier. Ik heb hem leren kennen toen hij als voetballer actief was bij eersteklasser Sint-Truiden". Nog steeds wat pissig omwille van zijn gedrag verlengde ik haar zin met ..."en hij heeft blijkbaar ook in de Bundesliga (Duitse voetbalcompetitie) gespeeld want hij kent een woordje Duits", waarbij ik doelde op zijn schwarzwalderkirschtorte. "Neen", viel hij toen zelf in, "maar ik ben niet wereldvreemd en heb een brede woordenschat, zo vind ik van mezelf". Die onuitstaanbare blufzak had dringend een lesje nodig, zo vond ik, en ik slingerde hem enkele volzinnen naar het hoofd, waarbij ik erop lette enkel woorden te gebruiken die voorkomen in de Dikke Van Dale:

" Jij kent het voetbalwereldje en je bent niet weltfremd (=wereldvreemd) ? Dan wil ik met jou wel een boompje opzetten over het hedendaags voetbal. Ben jij gelukkig met de überfremdung (=overheersing van vreemdelingen) die men heden ten dage in de eerste klasse kan vaststellen? Heb jij enige ahnung (=benul) wat onze eigen jongens daarvan vinden? Ik heb er in ieder geval een umheimlich (=onheilspellend) gevoel bij. Belgen komen vrijwel niet meer aan de bak in het betaald voetbal. Ze moeten uitwijken naar een andere job, anders eindigen ze vroeg of laat als een habenichts (=berooid iemand). Dat heeft inmiddels gezorgd voor een kladderadatsch (=ineenstorting) van ons voetbalmonument, nl. de nationale ploeg. Waarom kiezen voor buitenlanders? Wat is hun modale bildung (=algemene ontwikkeling)? Ze spelen puur op aangeboren atletisch vermogen. Verstand, inzicht, kampfgeist (=sportieve vechtlust) is aan hen niet besteed. In de eigen Vlaamse rangen schuilen veel machers (=daadkrachtige personen), spielmachers (=spelbepalers) bovendien, voor wie geen angstgegner (=tegenstanders waarvoor men een angstcomplex heeft) bestaat. Ik ken een Vlaams ausputzer (libero) met een legendarische ausdauer (uithoudingsvermogen). Tijdens looptrainingen bouwt hij menig steigerung (=tempoversnelling) in zodat ook zijn recuperatievermogen getraind wordt. Tijdens de matchen is hij een draufgänger (=vechtjas) , doch echter nooit onsportief . Jij in jouw tijd ook? Of was jij eerder een streber (=eerzuchtig persoon)? Een einzelgänger (=persoon die zijn eigen weg gaat) die alleingang (=individualistisch optreden) boven ploeggeest stelde, iemand die eigenlijk alleen gevreesd was voor zijn schwalbes (=geënsceneerde valpartij in het strafschopgebied) ? Je deinsde er waarschijnlijk niet voor terug om uit pure frustratie unverfroren (brutaalweg) je voet te planten tegen het "glockenspiel" (=klokkenspel) van één van je tegenstrevers? Ongetwijfeld had je schadenfreude (=leedvermaak) indien een tegenstrever een verrekking opliep. Richtig (juist)?.... "

Verder kwam ik niet, want de blonde adonis op leeftijd had de arm van zijn vriendin/vrouw vastgepakt, en samen waren ze opgestaan en uit mijn gezichtsveld verdwenen. Of hij elders nog een schwarzwalderkirschtorte gevraagd heeft, betwijfel ik zeer.

Een overzicht van bovenstaande en nog meer Duitse woorden die opgenomen werden in de elektronische Van Dale (14e editie), en die dus toegelaten zijn tijdens het scrabbelen, vind je hier.

O JEETJE !

2007-02-18T22:12:00.000+01:00

Sinds 1 januari krijgt men tijdens een scrabblepartij punten voor nieuwe woorden als jab, jad, jain, jali, jamu, jansky, jesses, jibben, jiggen, jihadi, jobhoppen, jock, joik, jop, jozef, jozo, judex, juggelen, juicy, juno,... De modale Vlaming, en evenzeer de modale Nederlander, zal de betekenissen van het overgrote deel van deze woorden niet kennen. Van Dale nam ze alle op in de nieuwste elektronische versie van haar driedelig paradepaardje, waardoor ze ook een plaatsje kregen in de scrabbelwoordenlijst SWL2007.

Te veel puur Nederlandse woorden die deel uitmaken van de officiële woordenlijst der Nederlandse taal (=Groene Boekje) blijven nulscores opleveren in een scrabblespel. Van Dale voelt -enigszins begrijpelijk- geen behoefte om die doorgaans door iedereen gekende woorden op te nemen in een verklarend woordenboek. Inderdaad, wie gaat in godsnaam de betekenis van die dagdagelijkse woorden opzoeken? Is het verstandig om zich neer te leggen bij de opnamepolitiek van Van Dale bij de samenstelling van een SWL?

Teneinde hier een volledig en correct zicht op te hebben, en er een onderbouwde visie op na te kunnen houden, heb ik voor de woorden die beginnen met de letter J een vergelijking gemaakt. Welke woorden staan in minstens één van de twee jongste edities van het Groene Boekje, en vindt men niet in de Elektronische Van Dale? Op amper zes uren kende ik het antwoord. Ziehier mijn bevindingen:

153 J-woorden staan niet in de Elektronische Van Dale
het zijn haast alle zelfstandige naamwoorden
de betekenis van de meeste woorden is zeer gekend
de verschillen zijn het grootst vanaf 9- tot en met 13-letterwoorden

De 153 J-woorden zijn goed voor 40 extra J-woorden tot en met 8 letters.

Bijvoorbeeld: jaargids, jaarplan, ja-kamp, jazzclub, jazzdans, jetskiër, jij-vorm, jobbeurs, joyriden, junidag.

Google leert ons dat deze woorden gemiddeld veel bekender zijn (vele duizenden extra hits) dan de nieuwe woorden die via Van Dale in de SWL terechtkomen.

De 153 J-woorden leveren 423 extra J-woorden op tot en met 15 letters.

Bijvoorbeeld: jaarbudget, jaarrapport, jachtbeleid, jachtscène, jazzmuzikant, jeansmerk, jeepsafari, jeugdafdeling, jeugdelftal, jeugdfilm, jeugdvriend, jobaanbieding, jongensfiets, jongerenraad, journaalbeelden, jubileumjaar, judotoernooi, juryuitspraak, juryvoorzitter, justitiebeleid,...

Het onderzoek betrof enkel de woorden die beginnen met de letter J. Een extrapolatie naar woorden met andere beginletters leert ons dat ongeveer 3.951 extra woorden kunnen opgenomen worden in de SWL, en dat ongeveer 41.729 nieuwe woorden tot en met 15 letters zouden kunnen goedgekeurd worden.De scrabblegemeenschap zou de puur Nederlandse woorden met open armen ontvangen. Hoe denkt de taalcommissie hierover? Dat zullen we weldra weten. Wordt vervolgd...

De volledige lijst met niet-toegelaten J-lemma's vind je hier .

OVER MIETJES EN REETJES...

2007-02-13T17:21:00.000+01:00

Van mensen wordt soms gezegd dat ze veel noten op hun zang hebben. Waarschijnlijk re's en mi's, fa's en sollen, la's en si's. Do's echter niet, want Van Dale vermeldt bij do expliciet dat een meervoud niet kan. Ut daarentegen, de etymologische voorloper en tevens synoniem van do, heeft wel een meervoud.

Do re mi fa sol la si do

Waarom wordt de do door de Dikke anders behandeld? Zeer vreemd, en tegelijk ook vervelend. In de scrabblesport bestaat namelijk een handige regel die inhoudt dat woorden met een meervoud ook een verkleinwoord kunnen hebben. Utje, reetje, mietje, faatje, solletje, laatje, sietje en hun meervouden leveren punten op, dootje en dootjes echter alleen maar nullen. We kunnen wel stellen: "Een dootje is een vals nootje..."

PAS OP VOOR ZOTTEN

2007-02-02T20:48:00.000+01:00

Het is Van Dale niet ontgaan dat het kaartspel een belangrijke plaats heeft in het sociale leven. Kaartspelen is opgenomen als werkwoord, alhoewel het quasi altijd in de vrije tijd wordt beoefend. Kaartspelen, speelde kaart, heeft kaartgespeeld. Alle tijden kunnen.

Alle heren en vrouwen, zelfs al zijn ze van boeren-afkomst, weten dat een kaartspel bestaat uit 52 kaarten, aangevuld met nog enkele jokers. Er zijn vier soorten, namelijk:

ruiten, ook wel koeken genoemd
klaveren
harten
schoppen

Bij menig kaartspel kan één van bovenvermelde soorten uitgeroepen worden tot troef. Troefkaarten hebben letterlijk en figuurlijk meer in hun mars dan de andere. Van Dale heeft zeer consequent al de ruiten-, koeken-, klaveren-, harten-, schoppen- én de troef-kaarten opgenomen. De dertien verschillende kaarten (aas, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen, tien, boer, vrouw en heer) leveren 78 correcte samenstellingen op. Ruitenaas, koekentwee, klaverendrie, hartenvier, schoppenvijf, troefzes, ruitenzeven, koekenacht, klaverennegen, hartentien, schoppenboer, troefvrouw, ruitenheer,... alle vonden ze een digitaal stekje in de elektronische Van Dale.

Minder consequent wordt Van Dale van zodra er zotten worden opgevoerd. Een boer wordt ook wel eens een zot genoemd. Koeken-, klaveren- en hartenzot werden dan ook terecht als synoniem van koeken-, klaveren- en hartenboer opgenomen. Maar daar hield het dan ook op. Ruitenzot, schoppenzot en troefzot werden -allicht onbedoeld en ongewild- geweerd.

Hoe kan een scrabbelaar onthouden welke zotten hij niet op zijn bord mag leggen? Onthoud gewoon onderstaande advies:

Troef de zotten die ruiten inschoppen maar af!

Een laatste wetenswaardigheid: pas wanneer één of andere vrouw voor troefvrouw doorgaat, en dus heel wat aanzien geniet, mag ze volgens Van Dale ook troefdame genoemd worden. Zeg dus niet te snel "dame" tegen een kaartenvrouw.

DAMESPAKJE

2007-01-13T23:07:00.000+01:00

In de media, en vooral dan in tijdschriften die zich richten tot de jeugd, is magerzucht (anorexia) een veel behandeld onderwerp. Ook in de scholen komt het thema uitvoerig aan bod. Dat magerzucht de betrokkenen niet aantrekkelijker maakt, wordt bijvoorbeeld in de Joepie rijkelijk geïllustreerd met fotomateriaal van bekende sterren. Stemmen gaan op om te magere meisjes niet langer de kans te geven om over de catwalks te paraderen tijdens modeshows. Het foute ideaalbeeld mag niet de kans krijgen om zich te ontwikkelen.

Van Dale roeit enigszins in tegen de maatschappelijke tendens om anorexia te marginaliseren. Reeds vele edities op rij wordt immers enkel minirokje, en niet minirok als lemma vermeld. Eigenlijk is een minirok al een verkleinwoord op zich, niet? Kunnen vrouwen met een welgevormde bips zich geen minirok aanmeten? Ja toch wel! Ook een damespakje bestaat volgens Van Dale enkel in kleine maten. Vrouwen met een normaal lichaam, of wat corpulenter zijn dan gemiddeld, kunnen -zo lijkt het wel- geen damespak dragen.

In het scrabblespel worden voor minirok en damespak geen punten toegekend. Zoekrobot Google leert ons daarentegen dat deze woorden veel gebruikelijker zijn dan hun verkleinwoorden. Hoe kan je als scrabbleliefhebber nu onthouden wat Van Dale , en bijgevolg ook de scrabblewereld kan accepteren? Misschien helpt onderstaand versje, geschreven in de vorm van een vrouw:

Het

damespakje

Dames pak je

tactisch

aan.

Schenk hen

bij volle maan

een damespakje,

en dan krijg je van hen

praktisch

alles gedaan.

De SWL 2007

2007-01-11T22:51:00.000+01:00

Sinds 1 januari van dit jaar bepalen de nieuwe Scrabble Woorden Lijst (SWL2007) en de veertiende editie van de driedelige Van Dale welke woorden kunnen aanvaard worden in het scrabblespel. Dat een verklarend woordenboek geen uitputtende lijst geeft van alle evidente Nederlandse woorden is begrijpelijk. Van Dale geeft toe dat dat niet haar ambitie is. Verwachten van Van Dale dat men zich bij de keuze van op te nemen woorden laat leiden door de noden van de scrabbelaars, zou getuigen van naïeviteit. Scrabbelend Vlaanderen en Nederland leveren maar een fractie van de afnemers van het betreffende woordenboek . Of is er toch enige hoop, nu de elektronische mogelijkheden aan belang winnen? Zou Van Dale de digitale versie van haar werk willen uitbreiden met een lijst van woorden die correct Nederlands zijn, woorden die met een voldoende frequentie voorkomen in de Nederlandse taal, die al dan niet ooit in een vorige versie werden opgenomen en zonder enige taalkundige reden geschrapt werden in latere edities? Het zou de gedrukte Dikke Van Dale niet dikker (en duurder) maken dan hij is, maar het zou wel een serieuze meerwaarde inhouden voor de scrabbelaars.

Dat een oplossing van het probleem zich opdringt, moge blijken uit onderstaande tekst. Woorden in het rood staan niet in Van Dale, en worden dus met een frustrerende nulscore "beboet" in het scrabblespel:

"Amelie was de halfzus van John, een bekend squasher die meedraaide in de Britse profliga. Zelf had ze geen affiniteit met om het even welke sporttak. Twee jaar geleden kreeg ze een sportsok van Tom Boonen nadat die op een mooie junidag een ritzege in de Ronde van Limburg behaald had, en even later won ze op een braderij een shirtje van Kevin Vandenbergh, die de dag voordien zijn ploeg in een spannend cupduel de zege bezorgd had. Die dingen konden haar echter geen zier interesseren. Goed gebouwde spurters of andere sportlui moesten niet proberen haar hart te veroveren. Waarschijnlijk, zo dacht ze zelf, was haar afkeer voor de sportwereld te verklaren door het gebrul, gesakker en gevloek dat supporters nu eenmaal ongeremd etaleren.

Amelies voorliefde ging uit naar muziek van na de fifties. Goede soulsongs, vooral indien ze gezongen werden door mannen met een échte soulstem, dat trok haar aan. Zij werkte lange tijd als serveuse in een feestzaal waar veel optredens plaatsvonden in de bijzaal, geconstrueerd in ruitvorm. Tijdens die liedjes kon ze wegdromen en denken aan de dansrages die in de loop der tijden de revue gepasseerd waren. Af en toe was het spektakel weinig genietbaar. Als een rapgroep zich aan een rocksong waagde bijvoorbeeld. Dan ging Amelie snel de piesbakken proper maken. Toen bleek dat de uitbater, die illegaal nog wat bijverdiende als metser, de zoon was van de ex-nazi Goreng, zegde ze haar arbeidscontract op.

Gedurende een korte tijd was ze bevriend met Pepijn, de zoon van een rijke veeteler. Toen dat een dommerd bleek te zijn, ééntje die bovendien de slachtrijpe dieren persoonlijk door toediening van giftig maaisel ombracht, maakte ze dat rotjong snel diets dat zij hem niet meer wou zien. Enkele maanden later zou die kerel verongelukken toen hij op een piekdag een dagtrip maakte naar zee. Een knappe vrouw, een heus topmodel, leidde zijn aandacht af waardoor hij struikelde over een tramrail en zich verslikte in een brok fetakaas. Tot overmaat van ramp werd Pepijn toen nog overreden door een jonge snaak die aan het joyriden was met een versleten ezelskar. Pepijn was op slag dood. Het leek wel alsof hij de toestromende ramptoeristen geen seconde gehijg of gekerm gunde. Omwille van de drukte kon de morsdode pechvogel niet meteen geborgen worden.

Zonder inkomen raakte Amelie aan lager wal. Na een tijdje moest ze haar intrek nemen in een niet echt ruim bemeten boomhut. Het gekraak van de takken, het gekrijs van de spelende kinderen en het getater van voorbij wandelende vrouwen, waren duidelijk hoorbaar tot binnen. Veel bezat ze niet: wat elementaire spullen, een bedlamp, en een blikken brooddoos. Telkens ze toevallig tegen dat rotding stootte, produceerde het een vervelende bastoon. Toen de leefomstandigheden van Amelie onmenselijk werden, hield de priester in de dorpskerk van haar woonstee voor haar een omhaling. De opbrengst besteedde ze nuttig. Ze ging over tot de aanwerving van John, die haar moest bijstaan in haar hunkering naar een schoner milieu. Samen met de judobond, en enkele aanhangers van de golfsport werkten ze samen een agressief actieplan tegen milieuverontreiniging uit. De afdichting van schoorstenen moest tot gevolg hebben dat de aarde niet langer opwarmde, en elke alpentop eeuwig getooid zou zijn met een sneeuwlaag. Zo zou menig skioord gespaard blijven van problemen. Door hogere dieselprijzen zouden de mensen terug gebruik kunnen maken van filevrije wegen. Bemesting van akkers moest beperkt worden tot het strikt noodzakelijke. Opknoping zou de straf moeten zijn voor mensen die betrapt worden op de lozing van afvalolie in grasbermen. Een doeltreffende afzuiging en filtering van industriële emissies zou de verzuring van de bosbodem kunnen remmen. Amelie zorgde voor een evenaring van het wereldrecord "spectaculaire stunts" toen ze erin slaagde om de lancering van een sterk vervuilende ruimtesonde tegen te houden, alhoewel de aftelling reeds was ingezet. De opeising van deze sabotagedaad kwam ruim aan bod in de media. Nadien besloot de NASA om over te gaan tot de demontage van het lanceerplatform. Een ruimteprogramma lamleggen is niet iedereen gegeven. Een steunfonds werd opgericht. Haar telefoon- en faxnummer werd overal geafficheerd. Het rotleven dat ze leidde, had een andere wending genomen. Dagelijks ging ze zich aan het bankloket vergewissen van de stand van de rekeningen. Ze hing haar minirok aan de haak en droeg voortaan een damespak. Wereldwijd was ze actief. Een vast lunchuur had ze niet meer. Ze leefde op lekkere rijstvla, en wit brood dat ze toastte omdat de malsheid ervan haar niet beviel. Haar fitheid had niet te lijden onder haar onregelmatig eetgedrag.

Aan haar leven kwam recent een abrupt einde toen haar privejet crashte op de Britse rotskust. De grillige ondergrond maakte dat de ruiming van de restanten van het rompdeel meer dan twee weken duurde. De gravering van haar naam in de hoogste bol van het Atomium, door middel van een robotarm waarvan de aansturing gebeurde door prins Laurent, moet de mensheid behoeden voor vervaging van de milieunormen. Haar werk wordt weldra vereeuwigd in een film waarvan de eindregie in handen is van één van haar teamchefs, tevens de planner en bedenker van haar acties. "

******************

Er is nog werk aan de winkel. Met de inhoud van de SWL2007 kan men moeilijk genoegen nemen. De lat moet nog hoger gelegd worden. Idealiter levert Van Dale de oplossing, maar komt het ooit zover?

Een lijst met voorbeelden van niet-toegelaten woorden kan je aantreffen in de rubriek "Woordenlijsten" in de rechtermarge van deze blogpagina.

DREKVERS

2006-11-19T14:07:00.000+01:00

Op het scrabblekampioenschap van de regio "Nederland" misten de deelnemers in de zestiende beurt het woord DREKVERS. Hun vondst VERDRINK bracht 19 punten minder op. Benieuwd als ik was naar de betekenis van DREKVERS nam ik de driedelige Van Dale uit de kast. Deel I van dit lexicon leerde mij het volgende:

DREKVERS = Scatologisch gedicht

Ik was al iets wijzer. Deel III zou wel ophelderen wat "scatologisch" is.

SCATOLOGISCH = Betrekking hebbend op de excrementen

Wat zijn in godsnaam excrementen, dacht ik toen. Ik nam terug deel I ter hand, en hoopte dat mijn nieuwsgierigheid eindelijk bevredigd zou worden. En ja hoor!

EXCREMENT = Dat wat via de darmen door de mens anaal uitgescheiden wordt

Dus, een DREKVERS is gewoon een gedichtje over stront. Zo eenvoudig is het! Waarom heeft een gerenommeerd verklarend woordenboek als Van Dale drie lemma's nodig om een poepsimpel woord te expliceren?

Verbaasd als ik was over het feit dat ik nog nooit eerder het woord DREKVERS was tegengekomen, zette ik zoekrobot Google aan het werk. Tot mijn niet geringe verbazing bleek op het wereldwijde internet in geen enkele taal DREKVERS voor te komen. DREKVERS lijkt m.a.w. niet te bestaan, ook niet in de Nederlandse taal. "Scatologisch" daarentegen was goed voor 250 treffers, en "excrement" zelfs 1510. Dat alles is uiteraard niks vergeleken met de bekendheid van "stront" waarvoor ruim 439.000 treffers werden geteld.

Wat moet een mens zich eigenlijk voorstellen bij een "scatologisch gedicht"? Verzen vol schijtbare werkwoorden? Is poëzie over kak geen contradictio in terminis? Ik nam de proef op de som, zocht papier en een pen, en kwam vrij snel tot een gedichtje van zeventien regels. De titel, zwanger van alliteraties, luidt:

"DRONKEN DREKDRENKELING".

Het versje beschrijft de dramatische belevenissen van een zatlap, een drol van een vent overigens, die op een winderige dag door een openstaand mangat per ongeluk in een beerput terechtgekomen is. Hieronder vind je de tragische slotregels:

Hij moest braken

van de kak aan zijn kaken

en de doordringende geur

van de drek in kaki kleur.

Toen de stront

zijn mond en strot vond,

loste hij een laatste scheet,

kotste en slaakte hij

de finale kreet:

"SHIT" !

Hoogstaand, niet? Zowel het beerniveau in de put, als de dichterlijke kwaliteiten die ik nu plots bij mezelf ontdek. Ahum!